เรื่อง : การอ้างเหตุผลผิดแบบอ้างอำนาจบาตรใหญ่

Topic: Ipse Dixit (appeal to authority)

ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์

ผู้ปรับปรุง: กีรติ บุญเจือ

การวิจารณ์เป็นการสร้างสรรค์ให้เกิดความคิดที่จะปรับปรุงแก้ไขสิ่งที่บกพร่องให้ดีขึ้น มีเหตุผลในการเลือกการวิจารณ์ในแบบต่าง ๆ ได้ถูกต้อง การวิจารณ์ที่ดีนั้นจะสะท้อนให้เห็นถึงการพินิจพิจารณาอย่างลึกซึ้งของผู้วิจารณ์ ที่มีต่อความต้องการของผู้ถูกวิจารณ์ในเรื่องที่เกี่ยวกับการนับถือตนเอง การได้รับการยอมรับนับถือ ความน่าเชื่อมั่นและการเห็นด้วยหรือไม่ของบุคคลอื่น ผู้วิจารณ์ไม่ควรอย่างยิ่งที่จะมองข้ามศักดิ์ศรีหรือความสำคัญของผู้ถูกวิจารณ์ การแสดงความโกรธ เยาะเย้ยหรือขบขันต่อความผิดพลาดของผู้ถูกวิจารณ์จะไม่เป็นการสร้างสรรค์ใด ๆ ทั้งสิ้น ตรงกันข้ามกลับจะทำให้เกิดทัศนคติที่ไม่ดีต่อผู้วิจารณ์เสียอีก ตามปกติแล้ว เมื่อจะวิจารณ์สิ่งใด จะต้องผ่านขั้นตอนและกระบวนการของการวิเคราะห์ และประเมินค่า ให้ชัดเจนเสียก่อนแล้ว จึงวิจารณ์แสดงความเห็นออกมาอย่างมีเหตุมีผลให้น่าคิด น่าฟังและเป็นคำวิจารณ์ที่เชื่อถือได้

การวิจารณ์ก็คือ การตั้งข้อสังเกตหรือข้อสงสัยที่ดี และใช้ทักษะการวิเคราะห์ เพื่อช่วยให้เราสามารถพิจารณาความน่าเชื่อถือด้วยการที่สิ่งที่วิจารณ์นั้น วางอยู่บนพื้นฐานของข้อเท็จจริง หรือมีเหตุผลที่ดี ตรรกะเป็นทั้งกระบวนการของการใช้เหตุผล และเป็นกฎเกณฑ์ในการจัดการกับกระบวนการดังกล่าว เราจึงใช้ตรรกะในการจำแนกระหว่างข้อสรุปที่ถูกต้องกับข้อสรุปที่มีความบกพร่อง รวมถึงการชั่งน้ำหนักความน่าเชื่อถือของการอ้างเหตุผลด้วย

ส่วนการมีความเห็นคล้อยตาม หรือการอ้างคำพูดของผู้อื่นที่เคยกล่าวไว้ ไม่ใช่ความคิดที่เป็นการวิจารณ์ เช่น “การทำแท้งเป็นสิ่งที่ผิดศีลธรรมเพราะพระสันตะปาปาตรัสไว้” เป็นต้น สิ่งที่เราต้องทำเมื่อพบการใช้เหตุผลแบบนี้คือ ละทิ้งตำแหน่งของสิ่งที่เป็นข้ออ้าง (พระ สันตะปาปา) แล้วพิจารณาว่าข้อสรุปเป็นไปอย่างมีเหตุมีผลหรือไม่ สรุปแล้วเราสามารถใช้ความคิดที่เป็นการวิจารณ์ในชีวิตประจำวันได้ เพราะเราต้องอธิบายการกระทำหรือความคิดของเราให้แก่ผู้อื่นอยู่เสมอ ๆ ยิ่งกว่านั้น เรามักจะพยายามสร้างความเชื่อถือให้แก่สิ่งที่เราอ้างด้วย

การวิจารณ์ที่ดีต้องไม่ยึดมั่นในสิ่งใดสิ่งหนึ่งจนเกินไป ควรยอมรับความเปลี่ยนแปลงใหม่ ๆ อันมีเหตุผลสมควร ซึ่งมักมีขึ้นทุกยุคสมัย จะวิจารณ์ไปตามหลักใดก็ตาม ควรจะเน้นให้เป็นไปในเชิงของความเป็นจริง หรือเชิงวัตถุวิสัย (objective) ให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้ โดยใช้หลักตรรกวิทยานี่แหละที่จะช่วยให้เป็นนักวิจารณ์ที่มีหลักเกณฑ์