หมวด ปรัชญาประวัติศาสตร์

เรื่อง : บทบาทของประวัติศาสตร์

Topic: history, the role of
ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์

“ประวัติศาสตร์” ก็คือ เหตุการณ์ทั้งหมดที่เกิดขึ้นในอดีตและสิ่งที่มนุษย์ได้กระทำ หรือสร้างแนวความคิดไว้ทั้งหมด รวมถึงเหตุการณ์ที่เกิดจากเจตจำนงของมนุษย์ ตลอดจนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หรือธรรมชาติที่มีผลต่อมนุษยชาติ อีกอย่างหนึ่งเป็นเพียงเหตุการณ์ในอดีตที่นักประวัติศาสตร์ได้สืบสวนค้นคว้าแสวงหาหลักฐานมารวบรวมและเรียบเรียงขึ้นเท่านั้น เนื่องจากเรื่องราวของมนุษย์ในอดีตมีขอบเขตกว้างขวาง และมีความสำคัญแตกต่างมากน้อยลดหลั่นกันไป นักประวัติศาสตร์จึงหยิบยกขึ้นมาศึกษาเฉพาะแต่สิ่งที่ตนเห็นว่ามีความหมายและมีความสำคัญ

ประโยชน์ของการศึกษาประวัติศาสตร์ คือ ช่วยสนองความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องแทนการคาดเดา หรือความเชื่อถือที่ปราศจากหลักฐาน เป็นบันทึกประสบการณ์ของมนุษยชาติที่มีคุณค่าควรแก่การศึกษาเพื่อเป็นบทเรียนช่วยให้รู้จักและเข้าใจในเรื่องของโลก และเรื่องของเพื่อนมนุษย์ที่กว้างขวางออกไป ฝึกให้คนรู้จักใช้เหตุผลในการพิจารณาเหตุการณ์ต่าง ๆ

เหตุที่ทำไมประวัติศาสตร์ถึงบิดเบือนได้ เป็นเพราะว่า เราได้รู้ได้เห็นจากหลักฐานที่แต่ก่อนไม่เป็นที่เผยแพร่มากนัก รวมทั้งได้มีการศึกษาวิจัยเรื่องราวที่เกี่ยวเนื่องที่มาหักล้างเรื่องราวเดิม ๆ ไว้ได้ ประวัติศาสตร์จึงเป็นสิ่งไม่ตาย เพราะหากมีหลักฐานใหม่ ๆ แนวคิดทฤษฏีใหม่ ๆ ที่ถูกค้นคว้าและตรวจสอบแล้วว่ามีความน่าเชื่อถือ เป็นไปได้ก็ย่อมถูกนำเสนอเพื่อลบล้างทฤษฏีเก่าได้ แต่สิ่งที่ควรพึงระวังในการใช้หลักฐานทางประวัติศาสตร์ ก็คือ เราจะแน่ใจได้อย่างไรว่าหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่เรากำลังศึกษาอยู่นั้น มีความเที่ยงตรงและบอกข้อเท็จจริงโดยปราศจากการมีอคติ อย่างน้อยการที่เราจะแน่ใจได้ว่าหลักฐานทางประวัติศาสตร์นั้น ๆ มีความน่าเชื่อถือได้มากน้อยเพียงใดนั้น มันต้องผ่านการตรวจสอบด้วยหลักทางการศึกษาประวัติศาสตร์ในเบื้องต้นเสียก่อน และมีปรัชญาประวัติศาสตร์แบบหนึ่งแบบใดรองรับการตีความที่ทำให้ความอยากรู้ของมนุษย์สมบูรณ์ตามอัตภาพ

นักประวัติศาสตร์จะเขียนประวัติศาสตร์ขึ้นมาจากความว่างเปล่าบนจินตนาการของตนเองแต่เพียงอย่างเดียวไม่ได้ หากทำเช่นนี้ข้อเขียนทางประวัติศาสตร์ก็จะมีคุณค่าไม่ต่างจากนิยายเรื่องหนึ่ง หากแต่ประวัติศาสตร์ถูกเขียนขึ้นมาโดยอาศัยหลักฐาน แม้จะมีการตีความด้วยปรัชญาประวัติศาสตร์ผสมอยู่ด้วยก็ตาม แต่ความน่าเชื่อถือและคุณค่าความเป็นประวัติศาสตร์จะมีมากกว่าที่ไม่มีหลักฐานรองรับ หมายความว่า รองรับความมีอยู่จริง หรืออย่างน้อยที่สุด คือความเป็นไปได้ที่จะมีเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นจริง