หมวด ตรรกวิทยา

เรื่อง :  ประโยคเลือก

Topic: Disjunction
ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์

เป็นมุมบังคับการคิดแบบชาวตะวันตก ซึ่งผลสรุปที่ออกมานั้นเป็นกฎเกณฑ์ที่เรามั่นใจได้และทำให้เรารู้ว่าทางเลือกนี้จะต้องเป็นจริงหรือเป็นเท็จอย่างใดอย่างหนึ่งเท่านั้น จะเลือกครึ่ง ๆ กลาง ๆ ไม่มีความแน่นอนไม่ได้ เพราะบางครั้งหรือหลาย ๆ ครั้ง เราก็ต้องการความแน่นอน เพราะถ้าไม่แน่นอนว่าจริงหรือเท็จประการใดประการหนึ่งเสียแล้ว ก็ต้องเป็นอันยุติการตัดสินใจเลือก คิดทำอะไรต่อไปไม่ได้ จะทำอะไรต่อไปก็ให้ผลที่ไม่แน่นอนเสมอไป คงจะไม่เป็นผลดีนัก

ฉะนั้นจึงเห็นว่า กฎความสมเหตุสมผลของข้อความเชิงซ้อนชนิดข้อความเลือกนี้ เป็นทางที่แน่นอนที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ เพราะว่า เป็นการวิเคราะห์การอ้างเหตุผลข้อความเลือก (Disjunction) เป็นข้อความเชิงซ้อนที่มีข้อความเชิงเดี่ยว 2 ข้อความที่เชื่อมด้วย ตัวเชื่อม “หรือ” “หรือไม่ก็” เท่านั้น เช่น “วันนี้แดดออกหรือไม่ก็ฝนต้องตก” โดยใช้สัญลักษณ์ v แทนค่าความจริง ดังนี้ P v Q ประโยค v ต้องจริงอย่างน้อย 1 ประโยค หรือจริงทั้งคู่ จะไม่จริงทั้งคู่ไม่ได้ ข้อเท็จจริงนี้อาจเป็นจริงทั้ง 2 ประเด็นก็ได้ หรือไม่ก็อาจจะเลือกเพียงอย่างใดอย่างหนึ่งแต่จะไม่เลือกอะไรเลยไม่ได้

คำว่า “หรือ “หรือไม่ก็” ในความหมายเชิงตรรก หมายถึง เลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง อย่างน้อยหนึ่งอย่าง หรือสมารถจะเลือกทั้งสองก็ได้ไม่ผิดกติกาแต่ขอให้เลือกเท่านั้น จากประโยคที่ชอบที่ว่า “ฉันจะไปเที่ยวปีนังหรือสิงคโปร์” ค่าความจริงที่เป็นไปได้ของประโยคนี้จะเป็นเท็จได้ในกรณีเดียวคือ ข้อความเชิงเดี่ยวเท็จทั้งสองข้อความ เพราะถ้ามีข้อความใดจริงอยู่อย่างน้อยหนึ่งข้อความ ก็จะทำให้ข้อความเชิงซ้อนของประโยคตรรกที่ยกมานี้จริงไปด้วย

ด้วยประสบการณ์หลายครั้งที่มักจะมารู้ในภายหลังว่า จริง ๆ แล้ว จำนวนทางเลือกในชีวิตมีมากหรือน้อยนั้นอาจจะไม่ใช่สาระสำคัญมากนัก แต่สิ่งที่สำคัญคือเราได้เลือกทำ เลือกชอบ เลือกรัก ในสิ่งเหล่านั้นหรือไม่ต่างหาก

การศึกษาตรรกวิทยานั้น สิ่งที่จำเป็นในเบื้องต้น คือเราจะต้องเข้าใจถึงลักษณะของประโยคทางตรรกวิทยาเพื่อที่จะสามารถจำแนกค่าความจริงของประโยค การสร้างความเข้าใจต่อประโยคที่มีความซับซ้อนมากขึ้น ตลอดจนการวิเคราะห์ค่าความจริง หาความสมเหตุสมผลของรูปแบบประโยคต่าง ๆ เพื่อเป็นแนวทางช่วยในเรื่องการตัดสินใจหรือนำมาประยุกต์ใช้ในรูปแบบต่าง ๆ ของการดำเนินชีวิตประจำวันได้