หมวด  ญาณปรัชญา

เรื่อง :  อัชฌัตติกญาณกับความจริง

Topic : Intuition and truth

ผู้แต่ง : ศุภชัย ศรีศิริรุ่ง

“เหนือเหตุผลขึ้นไป มีใจซึ่งตัดสินได้ดีกว่าเหตุผล ความรู้ที่ใจเข้าถึงเป็นความรู้แน่นอน แม้ไม่เป็นวิชาการก็ตาม”

มุมมองคติดังกล่าวของ ปัสกาล (Blaise Pascal 1923-1662) เป็นการให้ความสำคัญแก่ความรู้ที่ใจเข้าถึงว่ามีอยู่จริง และมีอิทธิพลมากมายต่อโลกและชีวิต ซึ่งนักวิชาการโดยเฉพาะอย่างยิ่งนักวิทยาศาสตร์ทั่วไปไม่ยอมรับความรู้ด้านนี้ เพราะไม่สามารถอนุมานได้ตามหลักตรรกวิทยาหรือตรวจวัดพิสูจน์ได้ทางประสาทสัมผัสทั้ง 5 ผ่านประสบการณ์ทางตา หู จมูก ลิ้น และกายสัมผัส

ถึงแม้จะปฏิเสธไม่ยอมรับอย่างไรก็ตาม คุณค่าทางนามธรรมต่าง ๆ ที่รับรู้ได้ว่ามีอยู่ภายในใจ ได้แก่ ความรัก ความปรารถนา ความเชื่อ ความโลภ ความโกรธ ความหลง ความเกลียด ความกลัว ความอิจฉา ริษยา หวง หึง อาลัยอาวรณ์ ความวิตกกังวล ฯลฯ ต่าง ๆ เหล่านี้ก็ย่อมมีอยู่และส่งผลกระทบต่อทั้งตัวนักวิทยาศาสตร์เองและต่อผลงานทางวิชาการต่าง ๆ ได้ไม่มากก็น้อยโดยไม่มีข้อยกเว้น

ความรู้ที่นักวิทยาศาสตร์ค้นพบผ่านทางประสบการณ์และเหตุผล โดยอ้างว่าเป็นความรู้ที่ได้มาตรฐาน มีลักษณะเป็นวัตถุวิสัยที่ปราศจากคุณค่าใด ๆ สามารถทำการทดลองซ้ำและตรวจสอบได้นั้นจึงเป็นจริงในระดับหนึ่ง นั่นคือ จริงในบริบทของห้องทดลองที่มีการควบคุมตัวแปรต่าง ๆ อย่างเคร่งครัด แต่เมื่อนำความรู้ต่าง ๆ เหล่านั้นมาสู่โลกแห่งความเป็นจริงในชีวิตจริงที่มีตัวแปรต่าง ๆ มากมายมาเกี่ยวข้องทั้งที่รู้จักและไม่รู้จัก ทั้งทางด้านวัตถุวิสัยและอัตวิสัย ทั้งที่รู้สึกตัวหรือโดยไม่รู้สึกตัว มนุษย์ก็ไม่สามารถที่จะควบคุมตัวแปรต่าง ๆ ได้ดังการวิจัยในห้องทดลอง ทำให้ความรู้ที่ได้มามีปัญหา ที่นอกจากจะไม่สามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ได้ดังที่หวังไว้แล้ว ยังอาจก่อให้เกิดผลข้างเคียงต่าง ๆ ที่ไม่พึงประสงค์ตามมาได้อย่างมากมาย

มนุษย์จึงต้องเรียนรู้ และยอมรับถึงความรู้อีกด้านหนึ่งที่มีความสำคัญ ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าหรือแม้กระทั่งสำคัญกว่าความรู้ทางเหตุผลและประสบการณ์ที่มนุษย์ยึดถือ ได้แก่ความรู้เกี่ยวกับคุณค่าทางนามธรรมต่าง ๆ ที่สามารถรับรู้ได้ด้วยใจของความเป็นมนุษย์ซึ่งไม่สามารถใช้เหตุผลหรือประสบการณ์ใด ๆ ทางผัสสะมารับรู้หรืออธิบายได้ เป็นความรู้ที่ต้องใช้ใจในการหยั่งรู้ และจะพบว่า ความรู้ต่าง ๆ ทั้งทางเหตุผลและประสบการณ์ล้วนแล้วแต่มีรากฐานมาจากความหยั่งรู้ของใจแทบทั้งสิ้น เพราะกิจกรรมต่าง ๆ ทั้งหลายของมนุษย์ย่อมต้องมีเจตจำนงภายในใจที่ประกอบด้วยคุณค่าทางนามธรรมต่าง ๆ เป็นตัวขับเคลื่อนอยู่เบื้องหลังทั้งสิ้น

การยอมรับความรู้ที่ใจเข้าถึงว่ามีความสำคัญ ทำให้สามารถนำความรู้ ทั้งหลายเท่าที่มีอยู่ตั้งแต่อดีตจวบจนถึงปัจจุบัน ทั้งความรู้ด้านนามธรรมที่ใจเข้าถึงกับความรู้ด้านรูปธรรมที่ได้มาผ่านการใช้เหตุผลและประสบการณ์ มาใช้ร่วมกันแบบบูรณาการเป็นความรู้ที่สมบูรณ์แบบ ครบถ้วนทั้งทางด้านวัตถุวิสัยและอัตวิสัย ทั้งนี้ก็เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตสู่คุณค่าสูงสุดของความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์นั่นเอง