หมวด ปรัชญากฎหมาย

เรื่อง :  กฎหมายกับเสรีภาพ

Topic: Law and freedom
ผู้แต่ง : ศุภชัย ศรีศิริรุ่ง

“ผู้ใดสมัครใจจะเป็นสมาชิกในกลุ่มชนใดก็ต้องยอมรับกฎหมายประเภทนี้ของกลุ่มชนนั้น ๆ โดยปริยาย”

มีผู้คนมากมายที่อ้างสิทธิส่วนบุคคลที่จะทำตามใจตัวเองโดยไม่ยอมรับกฎระเบียบของสังคมหมู่คณะส่วนรวม โดยอ้างว่าตนถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยกฎนั้น ๆ ที่เป็นเช่นนี้น่าจะเกิดจากความไม่เข้าใจเรื่องสิทธิส่วนบุคคลกับความจำเป็นของกฎระเบียบในการรักษาผลประโยชน์และความสงบเรียบร้อยของสังคมส่วนรวมซึ่งก็คือส่วนของหน้าที่และความรับผิดชอบต่อสังคม ที่ต้องมีมาพร้อมกับสิทธินั่นเอง

มนุษย์ทุกคนมีสิทธิส่วนหนึ่งเป็นปรนัยร่วมกันคือ สิทธิอันพึงมีทุกสิ่งที่ประกันศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ นอกจากนั้นก็เป็นสิทธิแบบอัตนัยที่แต่ละสังคมบัญญัติไว้ให้ โดยแลกกับหน้าที่และความรับผิดชอบที่สมาชิกต้องมีให้แก่สังคมส่วนรวมด้วยการปฏิบัติตามกฎของสังคมนั้น ๆ แต่การบัญญัติกฎใด ๆขึ้นมา ย่อมเป็นส่วนของการละเมิดสิทธิส่วนตัวของปัจเจกบุคคลอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ จึงเป็นความรับผิดชอบของสังคมที่ต้องบัญญัติกฎขึ้นให้น้อยที่สุด เท่าที่จะสำเร็จประโยชน์ในการบรรลุเป้าหมายส่วนรวม ทั้งนี้ก็เพื่อที่จะละเมิดสิทธิของสมาชิกในสังคมให้น้อยที่สุด และในขณะเดียวกันสมาชิกในสังคมนั้น ๆ ก็ต้องตระหนัก เข้าใจและยอมรับถึงความจำเป็นที่จะต้องถูกละเมิดสิทธิโดยกฎบ้าง ทั้งนี้ก็เพื่อประโยชน์และความสงบสุขของสังคมส่วนรวมนั่นเอง

สิทธิกับหน้าที่จึงเป็นของคู่กัน ผู้ที่คิดจะมีสิทธิเอาแต่ใจตนเองเพียงอย่างเดียวนับว่าเป็นผู้คิดจะเอาเปรียบสังคม เมื่อมีสิทธิแล้วก็มีหน้าที่จะต้องให้สิทธิเดียวกันนั้นแก่ผู้อื่น ด้วยการให้ความร่วมมือในการปฏิบัติตามกฎที่กลุ่มชนนั้น ๆ เห็นว่าแต่ละคนควรปฏิบัติอย่างไร เพื่อเป้าหมายอันได้แก่ ประโยชน์ และความสุขส่วนรวมของกลุ่มชนนั้น ๆ

เมื่อมีหน้าที่ก็ย่อมต้องมีความรับผิดชอบ ที่จะปฏิบัติหน้าที่อย่างมีประสิทธิภาพ ความรับผิดชอบขั้นแรกก็คือ ศึกษาให้รู้สิทธิและหน้าที่ของตนอย่างเพียงพอสำหรับประพฤติปฏิบัติให้ถูกต้องตามบริบทของสังคมนั้น ๆ และความรับผิดชอบต่อมาก็คือ การยอมรับโทษเมื่อปฏิบัติบกพร่อง หรือผิดพลาดจากกฎของส่วนรวม เพื่อให้สังคมส่วนรวมเดินหน้าต่อไปสู่เป้าหมายได้ด้วยดีโดยไม่มีอุปสรรคจากคนที่คิดแหกกฎ

สิทธิ หน้าที่และความรับผิดชอบ จึงต้องสัมพันธ์กันอย่างแน่นแฟ้น มีอย่างหนึ่งก็ต้องมี 2 อย่างตามมาด้วยความจำเป็น ถ้าไม่ต้องการอย่างใดอย่างหนึ่งก็ต้องไม่ต้องการอีก 2 อย่างด้วย ผู้ต้องการมีสิทธิต่าง ๆ ย่อมจะต้องสำนึกและยอมรับว่าตนมีหน้าที่และความรับผิดชอบต่าง ๆ ควบคู่กันมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ มิใช่คิดแต่จะทวงสิทธิส่วนบุคคลอย่างเดียว ถ้าไม่อยากจะมีหน้าที่และความรับผิดชอบใด ๆ ต่อสังคมเลยก็สามารถทำได้ด้วยการเลือกที่จะไม่ใช้และไม่รับสิทธิต่าง ๆ ที่สังคมกำหนดให้ เช่นเดียวกับการแข่งขันกีฬา เรามีสิทธิที่จะเข้ามาเล่นหรือไม่ก็ได้ และถ้าสมัครใจที่จะเข้ามาเล่น ก็ต้องเล่นไปตามกฎกติกาที่กำหนด ถ้าไม่อยากเล่นตามกฎกติกาก็ต้องออกจากเกมการแข่งขัน และไม่มีสิทธิที่จะเล่นต่อหรือได้รับรางวัลใด ๆ จากการแข่งขัน