หมวด ปรัชญาภาษา

เรื่อง : ความหมายกับบริบท

Topic: Meaning and context
ผู้แต่ง : ศุภชัย ศรีศิริรุ่ง

การตีความหมายของภาษาที่ประกอบเป็นตัวบทนั้น สิ่งที่ต้องคำนึงถึงเสมอในการตีความ เพื่อให้ได้ความหมายที่ถูกต้องสมบูรณ์และมีคุณค่าที่สุดเท่าที่จะทำได้ ก็คือ ความเข้าใจ “บริบท” ของตัวบทที่ได้รับการตีความนั้น ๆให้ได้มากที่สุด เพราะถ้าบริบทต่างกัน การตีความหมายย่อมต้องแตกต่างกันออกไป

บริบท (context) เป็นคำที่ใช้ในวิชาภาษาศาสตร์ (Linguistics) หมายถึง วาทกรรมและสิ่งแวดล้อมวาทกรรมที่ช่วยให้เข้าใจความหมายของคำ ในการใช้ภาษา บางครั้งข้อความที่กล่าวจะไม่กระจ่างชัดเจน จึงต้องอาศัยข้อความข้างเคียง หรือในบางครั้งต้องอาศัยสถานการณ์แวดล้อม หรือความรู้เกี่ยวกับตัวผู้พูด ผู้ฟัง ซึ่งหมายรวมถึง ประวัติความเป็นมา สภาวะแวดล้อมของเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับตัวบทนั้น ๆ ภูมิหลัง ตลอดจนมูลบทของผู้ส่งสารและ ผู้รับสาร ทำให้สามารถเข้าใจความหมายของตัวบทนั้น ๆ ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ คำหรือข้อความแวดล้อม รวมทั้งสถานการณ์แวดล้อมต่าง ๆ ดังกล่าว เหล่านี้ เรียกรวมกันว่า context หรือ context of situation

วิชา ความรู้แขนงต่าง ๆ ที่มนุษย์สร้างสรรค์ขึ้นล้วนมีบริบทเฉพาะตน ทั้งด้านประวัติศาสตร์ความเป็นมา ขนบประเพณี ปรัชญา ความเชื่อ ตลอดจนมูลบทของผู้ศึกษาที่อาจมีต่าง ๆ กัน การตีความหมายของภาษาที่ใช้ในแต่ละสาขาวิชาความรู้จึงต้องตีความตามบริบทของสาขาวิชานั้น ๆ เอง ภาษาที่ใช้ในวรรณคดี ศาสนา ปรัชญา ประวัติศาสตร์ สังคมศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ฯลฯ ย่อมใช้ภาษาที่มีบริบทที่ต่างกัน จึงไม่สามารถตีความแบบเหมารวม โดยใช้ภาษาใด ภาษาหนึ่งมาเป็นหลัก แล้วตีความแบบ เหมารวมไปทุกสาขาวิชาได้

การตีความตามบริบทของแต่ละสาขาวิชา ทำให้เข้าใจ เหตุ ผล ความเป็นมา ตลอดจนความจำเป็น และจุดมุ่งหมายที่อยู่เบื้องหลัง รู้ข้อดี ข้อเสีย และข้อจำกัดของแต่ละสาขาวิชา ตามความเป็นจริงว่าจะมีคุณค่าใดและใช้ประโยชน์ในบริบทใด ๆ ได้บ้าง อันนำไปสู่การประเมินค่าตามบริบทของผู้ตีความที่มีความสำคัญไม่แพ้กัน นั่นคือการตีความหมายแบบหนึ่ง อาจมีคุณค่าในบริบทหรือสถานการณ์หนึ่ง ๆ ที่เหมาะสม แต่อาจไม่มีคุณค่าใด ๆ เลยในอีกบริบทหรืออีกสถานการณ์หนึ่ง และถึงแม้จะพบว่ามีคุณค่าแล้ว บริบทต่าง ๆ ในชีวิตจริงก็ยังสามารถเปลี่ยนแปลงกลับไปกลับมาได้อีก ตามเหตุและปัจจัยที่ไม่คงที่และตายตัว การประเมินค่าตามบริบทจึงทำให้มีความคล่องตัวและอิสระในการเลือกแต่ข้อที่เห็นว่าดีมีคุณค่า เพื่อนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สนใจแต่ละคน แต่ละด้าน และในแต่ละบริบทได้อย่างเหมาะสม