หมวด  ญาณปรัชญา

เรื่อง : ปรัชญาการเสวนา

Topic: philosophy of dialogue
ผู้แต่ง : ศุภชัย ศรีศิริรุ่ง

ปรัชญาการเสวนาสนับสนุนให้ต่างฝ่ายต่างเป็นตัวของตัวเอง เคารพความรู้สึกนึกคิดของกันและกัน แต่ช่วยกันค้นคว้าเพื่อแสวงหาความจริงให้สมบูรณ์ขึ้น (Martin Buber) ปรัชญาการเสวนาจึงน่าจะเป็นทางออกของความขัดแย้งที่เกิดจากความแตกต่างหลากหลายทางความคิดและความเห็นของผู้คนในสังคมยุคปัจจุบัน อย่างได้ผลดีที่สุดวิธีหนึ่ง โดยมิใช่การผสมผสานความคิดระหว่างกัน

มนุษย์แสวงหาความเป็นจริงมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน และเมื่อค้นพบความจริงที่ตนเชื่อว่าจริง ก็จะสรุปความจริงจากความคิดเห็นนั้น ๆ แล้วยึดมั่นในความเห็นของตนว่าคือความเป็นจริงที่สุด แต่จริง ๆ แล้วความจริงย่อมมีหลากหลายแตกต่างกันไปตามกระบวนทรรศน์และการตีความของแต่ละบุคคล

ในกระบวนทรรศน์ยุคดึกดำบรรพ์ ความจริงย่อมขึ้นตรงต่อน้ำพระทัยของเบื้องบน

กระบวนทรรศน์ยุคโบราณ เชื่อในความจริงที่อยู่ในขอบข่ายของกฎธรรมชาติที่นำเสนอโดยเจ้าสำนักแต่ละสำนัก

กระบวนทรรศน์ยุคกลาง เชื่อในความจริงทางศาสนาที่ตนนับถือ

กระบวนทรรศน์ยุคใหม่ เชื่อว่าความจริงต้องพิสูจน์ทดลองได้ด้วยวิธีการที่ตรวจวัดได้ทางวิทยาศาสตร์เท่านั้น จึงจะเชื่อถือได้

ปัญหาจึงเกิดขึ้นเมื่อแต่ละกระบวนทรรศน์ต่างยึดมั่นในความเห็นของตนว่าจริง และมุ่งมั่นที่จะปฏิเสธ ปิดกั้นและครอบงำความคิดความเห็นอื่นที่แตกต่างจากของตน ทั้ง ๆ ที่ความจริงต่าง ๆ ที่กล่าวมาข้างต้นนั้น ก็ยังไม่สามารถรับรองได้ว่าตรงกับความเป็นจริงที่สมบูรณ์แบบแล้วหรือไม่ เป็นแต่เพียงข้อสรุปความจริงจากความคิดเห็นของตนแล้วยึดมั่นไว้เท่านั้น

การอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขในสังคมที่มีความแตกต่างหลากหลายกันทางความคิดจึงต้องมีท่าทีใหม่ต่อความเป็นจริงว่า ความรู้ที่มีอยู่ของมนุษยชาตินั้นเป็นเพียงความจริงตามกรอบกระบวนทรรศน์ ยังไม่ใช่ความจริงที่สมบูรณ์ จึงต้องอาศัยปรัชญาการเสวนา ซึ่งมิใช่การปรองดองหรือออมชอม ไม่สนับสนุนให้รวมความคิดแบบผสมผสาน หรือสมานฉันท์ให้มีแนวความคิดไปในทิศทางเดียวกัน แต่หากจะรวมความคิดก็ต้องเกิดจากการเข้าใจความจริงตรงกันโดยมิได้ฝืนใจ คือ ต่างฝ่ายต่างแสวงหาแล้วบังเอิญพบตรงกัน มิใช่ต่างฝ่ายต่างพยายามตะล่อมเข้าหากันหรือกลืนกันและกันแต่ประการใด และที่สำคัญคือไม่ควรด่วนสรุปคำตอบเรื่องความเป็นจริง แต่ควรเว้นเป็นช่องปลายเปิดเรื่องความเป็นจริงไว้ให้พร้อมที่จะแลกเปลี่ยนสนทนาและเสวนากันต่อไปเพื่อให้ได้ความจริงที่สมบูรณ์ที่สุด ที่ใกล้เคียงกับความเป็นจริงที่สุด บนเงื่อนไขของความเคารพในความรู้สึกนึกคิดของกันและกันโดยมีเป้าหมายเพื่อความสงบและสันติสุขของมวลมนุษยชาติ