คนเป็นสัตว์ปรัชญา

Man is philosophical animal

ผู้แต่ง : สุดารัตน์ น้อยแรม

ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ปรัชญาเกิดจากความอยากรู้อยากเห็นของมนุษย์ แฝงอยู่ในตัวของมนุษย์ทุกคน นั่นเป็นเพราะมนุษย์มีสัญชาตญาณในการเรียนรู้ ซึ่งตรงกับความหมายดั้งเดิมของคำว่าปรัชญา (Philosophy) ตามภาษาดั้งเดิมแปลความหมายได้ว่า ความอยากรู้ อยากเรียน และอยากฉลาด (ดังนั้นเมื่ออยากฉลาดจึงต้องเรียนรู้ในปรัชญา)

มนุษย์เป็นสัตว์โลกที่มีความสามารถในการคิดและใช้เหตุผล มนุษย์ทุกคนมีความเป็นนักปรัชญาอยู่ในตัวเอง ความอยากรู้อยากเห็นเกิดขึ้นเพราะมนุษย์มักจะตั้งคำถามว่า “ทำไม?” เนื่องจากมนุษย์เป็นสัตว์โลกประเภทเดียวที่มีเหตุผล ทำให้เกิดความอยากรู้ อยากเข้าใจในสิ่งต่าง ๆ รอบตัวที่ล้วนแล้วแต่เป็นปริศนาให้ขบคิด ไม่ว่าจะเป็นสิ่งมีชีวิตหรือ ไม่มีชีวิตก็ตาม เพราะทุกสิ่งทุกอย่างที่มนุษย์มองเห็นล้วนแล้วแต่ให้น่าฉงนสนเท่ห์ด้วยกันทั้งสิ้น แม้แต่ชีวิตของมนุษย์เองก็เป็นสิ่งที่น่าเรียนรู้ไปไม่น้อยกว่าโลกและจักรวาล ความอยากรู้อยากเห็นเพื่อให้ได้คำตอบในเรื่องราวต่าง ๆ ที่สงสัยและไม่เข้าใจ เป็นแรงจูงใจที่มีความสำคัญ ทำให้มนุษย์ไม่ยอมที่จะหยุดนิ่งเฉย ยังคงมุ่งที่จะค้นคว้าแสวงหาความรู้ ตราบใดที่มนุษย์ยังไม่ได้คำตอบจากความรู้ที่ตนเองต้องการ จิตที่มีความอยากรู้อยากเห็นก็จะไม่มีทางที่จะสงบและเป็นสุขได้เลย ด้วยเหตุที่ความรู้เป็นสิ่งที่ไม่ขอบเขตจำกัดและจับต้องไม่ได้ มนุษย์จึงต้องแสวงหาความรู้สืบต่อกันไปเรื่อย ๆ โดยไม่มีที่สิ้นสุด ซึ่งเป็นสิ่งที่มนุษย์ต้องแลกกับการเป็นสัตว์โลกที่มีเหตุผล

ใจความสำคัญในปรัชญาคือ การแสวงหาความจริงตั้งแต่ระดับธรรมดาสามัญไปจนถึงระดับสูงสุดของสิ่งต่าง ๆ ในแบบของรูปธรรมและนามธรรม เพื่อตอบสนองความอยากรู้ อยากเห็นของมนุษย์ โดยมีเป้าหมายให้รู้จักมองปัญหาให้เป็น มองหาคำตอบให้ได้ และรู้จักนำส่วนที่ดีของคำตอบมาประยุกต์ใช้ แล้วนำความรู้นั้นมาเป็นแนวทางในการพัฒนาคุณภาพชีวิต ปรัชญาจึงเป็นแก่น (Core) ของวิชาทั้งหลาย การคิดเชิงปรัชญาต้องคิดอย่างมีเหตุผล แยกแยะวิเคราะห์หาสาเหตุของเรื่องนั้น ๆ คิดในทางลึกและทางกว้างด้วยความรอบคอบ ประมวลสิ่งต่าง ๆ จากข้อมูลทั้งหลาย สังเคราะห์ให้เกิดเป็นองค์ความรู้ แสดงเหตุผล แห่งการคิด จนกระทั่งได้คำตอบที่สมเหตุสมผล คำตอบอาจจะถูกหรือผิด นั่นเป็นเพราะ ความคิดเห็นส่วนตัว หรือมุมมองชีวิตของแต่ละคน การคิดแบบปรัชญาเป็นวิธีการคิด อย่างทะลุปรุโปร่งในการตอบปัญหาที่มนุษย์สนใจใคร่รู้ ปรัชญาจึงเป็นศิลปะแห่งการคิด อย่างมีเหตุผล (Philosophy is the art of rational thinking)

ถึงแม้ปรัชญาจะไม่ใช่อาชีพ แต่ในปัจจุบันทุกอาชีพจำเป็นต้องรู้ปรัชญา เพื่อจะได้เข้าใจกระแสโลกในด้านต่าง ๆ เมื่อนำปรัชญามาประยุกต์ใช้จะทำให้สามารถมองเห็นปัญหา ในด้านต่าง ๆ ได้ดียิ่งขึ้น และที่สำคัญปรัชญาเป็นสิ่งที่สามารถตอบสนองต่อความต้องการ (need) ของสังคมและมนุษยชาติในการมองปัญหาและช่วยค้นหาคำตอบให้กับแนวคิดพื้นฐานของมนุษย์ได้อีกด้วย