apprehension สังกัป
ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
เหตุผลในมนัส (mind) มีองค์ประกอบสัมพันธ์กันซับซ้อนอยู่สักหน่อย เพื่อให้เข้าใจได้ดี จำต้องวิเคราะห์ออกมาพิสูจน์ดูเป็นส่วน ๆ จนถึงส่วนย่อยที่สุด
ส่วนย่อยที่สุดของเหตุผลในมนัสเรียกว่า สังกัป (apprehension) มีอยู่ 2 อย่าง คือ
1. มโนภาพ (concept) ได้แก่ ความเข้าใจอะไรสักอย่างหนึ่ง เข้าใจ 1 อย่างเป็น 1 มโนภาพ เช่น เข้าใจว่าคนคืออะไร เป็น 1 มโนภาพ เข้าใจว่ามรรตัย (ผู้จะต้องตาย) คืออะไร เป็นอีก 1 มโนภาพ เข้าใจว่านักศึกษาคืออะไร ก็เป็นอีก 1 มโนภาพ รวมเป็น 3 มโนภาพ
มโนทรรศน์ แปลมาจาก concept ด้วย แต่ใช้ในความหมายของความเข้าใจกว้าง ๆ เช่น มโนทัศเรื่องการศึกษา หมายถึง ความเข้าใจกว้าง ๆ เกี่ยวกับการศึกษา ส่วนมโนภาพการศึกษา หมายถึง นิยามว่าการกระทำที่ทำให้ตนเองฉลาดขึ้น
2. จินตภาพ (image) ได้แก่ ความเข้าใจที่เป็นภาพปรากฏอยู่ในความทรงจำ กี่ภาพก็ได้ จำนวนเท่านั้น จินตภาพ เช่น ภาพของคนที่เรากำลังคิดถึงเป็น 1 จินตภาพ ภาพบ้านของเราที่เรานึกเห็นเป็น 1 จินตภาพ ภาพผีที่เราฝันเห็นเป็น 1 จินตภาพ รวมเป็น 3 จินตภาพ ส่วนจินตนการ ได้แก่ การกระทำของมนัสที่ทำให้เกิดจินภาพ
ให้สังเกตว่ามโนภาพเป็นความรู้สากล เช่น “คน” เรารู้ว่าคืออะไร โดยทั่วไป ไม่เจาะจงว่าเป็นคนไหน ส่วนจินตภาพนั้นเป็นภาพเฉพาะหน่วยที่ปรากฏในความทรงจำ เราอาจจะมีทั้งมโนภาพและจินตภาพพร้อมกันก็ได้ เช่น เวลาได้ยินอาจารย์พูดคำว่า “คน” เราเข้าใจว่าเป็นอะไร นั่นเป็น 1 มโนภาพ ซึ่งเราเข้าใจความมุ่งหมายของอาจารย์

แต่ในเวลาเดียวกันนั้นเราอาจจะมีภาพของใครคนหนึ่ง ผุดขึ้นในความทรงจำ อาจจะเป็นคนที่เรามีใจจดจ่ออยู่ก็ได้ นั่นเป็นจินตภาพ และเรารู้ว่าอาจารย์ไม่ได้หมายถึงคนคนนั้น แต่หมายถึงคนทั่วไป

ในทำนองเดียวกันเวลาที่อาจารย์ กล่าวคำว่า “คน” นั้น อาจารย์เองก็อาจจะนึกถึงใครคนหนึ่งก็ได้ ซึ่งเป็นจินตภาพของอาจารย์ และอาจารย์ก็ไม่ตั้งใจจะหมายถึงคนคนนั้น แต่ต้องการหมายถึงคนทั่วไป ในกรณีเช่นนี้ อาจารย์ต้องการถ่ายทอดมโนภาพ ไม่ใช่จินตภาพ แต่จินตภาพทั้งอาจารย์และนักศึกษาเป็นสิ่งเกิดขึ้นมาเองโดยไม่เกี่ยวข้องกับเรื่อง