Aquinas on existence of God ความมีอยู่ของพระเป็นเจ้า
ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
อไคเนิสเชื่อว่า เหตุผลสามารถพิสูจน์ความมีอยู่ของพระเป็นเจ้าได้ และเรื่องนี้เราจำเป็นต้องเชื่อได้ด้วยเหตุผลเสียก่อน มิฉะนั้น คัมภีร์จะไม่มีประกาศิตใดเลย เพราะถ้าไม่เชื่อว่ามีพระเป็นเจ้าเสียก่อน ประกาศิตของพระเป็นเจ้าก็ย่อมไร้ความหมาย อย่างไรก็ตาม ต้องไม่ลืมว่าอไคเนิสอยู่ในสมัยที่ยังไม่มีปัญหาเรื่องอเทวนิยม เพราะนักปราชญ์เท่าที่รู้จักในขณะนั้นและในอดีตล้วนแต่เชื่อว่ามีพระเป็นเจ้าเกือบทั้งสิ้น นักปราชญ์อเทวนิยมยังเป็นกรณียกเว้นอยู่ประเด็นจึงอยู่ที่ว่า ส่วนมากเชื่อว่าความมีอยู่ของพระเป็นเจ้าเป็นเรื่องเห็นแจ้งในตัว ไม่ต้องพิสูจน์เพราะใครๆก็เชื่ออยู่แล้ว ผู้ใดไม่เชื่อว่ามีพระเป็นเจ้าถูกถือว่าเป็นคนประหลาด คนอื่นๆจะไม่เข้าใจว่าเขาไม่เชื่ออยู่ได้อย่างไร อไคเนิสต้องการคัดค้านพวกที่คิดเช่นนี้ คือต้องการยืนยันว่าแม้ไม่จำเป็นจะต้องพิสูจน์แต่ก็พิสูจน์ได้และมีประโยชน์ อไควเนิสมิได้ตั้งใจจะพิสูจน์ให้นักอเทวนิยมเชื่อว่าต้องมีพระเป็นเจ้าแต่ประการใด
วิจารณ์นักปราชญ์ในอดีต ออเกิสทีนพิสูจน์ความมีอยู่ของพระเป็นเจ้า โดยอ้างว่าเป็นเรื่องเห็นแจ้งชัดสำหรับผู้ใช้ความคิด เพราะความจริงแม้แต่ข้อเดียวก็ยืนยันว่าต้องมีองค์ความจริงนิรันดร การปรารถนาความสุขย่อมยืนยันว่ามีผู้สมารถประทานความสุขสมบูรณ์แบบ การกระทำอะไรสักอย่างก็ยืนยันแล้วว่าถ้าไม่มีพระเป็นเจ้าเราย่อมทำอะไรไม่ได้ จอห์นแห่งเดอแมสเคิสยืนยันว่า ความมีอยู่ของพระเป็นเจ้าฝังอยู่ในปัญญาของมนุษย์ทุกคน แอนเวลม์ถือว่าใครปฏิเสธพระเป็นเจ้าผู้นั้นขัดแย้งตัวเอง
อไควเนิสไม่ปฏิเสธความเห็นข้างต้น แต่ขอแยกประเด็นว่า แม้ความมีอยู่ของพระเป็นเจ้าเป็นเรื่องเห็นแจ้งในตัวเอง (ลต per. Se) ก็จริง เพราะสารัตถะของพระเป็นเจ้าก็คืออัตถิภาวะหรือความมีอยู่นั่นเอง แต่ทว่าไม่เป็นเรื่องเห็นแจ้งสำหรับเรา (ลต.quoadnos) เพราะบางคนอาจจะเข้าไม่ถึงและไม่เห็นแจ้ง เช่น บางคนรู้ว่ามีความจริงโดยไม่คิดสักนิดว่าต้องมีองค์ความจริงนิรันดร และบางคนแสวงหาความสุขทางโลกียะโดยไม่คิดสักนิดว่ามีความสุขสมบูรณ์แบบ แต่พอใจที่จะแสวงหาความสุขชั่วแล่นไปเรื่อยๆ เป็นต้น สำหรับข้อพิสูจน์ตามนัยภวันต์ปรัชญาของแอลเซวลม์นั้น อไควเนิสตอบว่าจะมีสักกี่คนที่เข้าใจว่า พระเป็นเจ้าเป็นผู้สมบูรณ์ที่สุด และเข้าใจในเวลาเดียวกันด้วยว่าความมีอยู่เป็นส่วนหนึ่งของความสมบูรณ์ และที่สำคัญก็คือแอลเซลม์ยังผิดพลาดในการข้ามจากระเบียบตรรกวิทยา (logical order) มาสู่ระเบียบอภิปรัชญา (metaphysical order) โดยไม่มีปี่ไม่มีขลุ่ย กล่าวคือถ้าจะมีพระเป็นเจ้าจริงตามที่เอนเชลม์เสนอก็จะมีตามข้อสมมุติของแอนแซลม์ แต่อะไรจะมารับรองว่าข้อสมมุตินั้นมีในความเป็นจริง หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือเอนแซลม์สามารถรับรองได้ว่าต้องมีพระเป็นเจ้าในปัญญา แต่อะไรจะมาทำให้พระเป็นเจ้านั้นออกมานอกปัญญาได้
อไควเนิสจึงสรุปว่า การพิสูจน์ความมีอยู่ของพระเป็นเจ้าแบบก่อนประสบการณ์ผิดหลักเหตุผล เป็นการวิบัติแบบวกวนเหมือนพายเรือในอ่าง การพิสูจน์ที่ชอบด้วยเหตุผลต้องใช้ข้อพิสูจน์หลังประสบการณ์ คือใช้ประสบการณ์ที่เราแน่ใจแล้วอ้างเพื่อสรุปไปถึงความจำเป็นต้องมีพระเป็นเจ้า