Aquinas on Five Ways ปัญจวิถีของอไควเนิส
ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
ปัญจวิถี อไควเนิสเสนอข้อพิสูจน์ความมีอยู่ของพระเป็นเจ้าจากประสบการณ์รวมได้ 5 ข้อ ซึ่งอไควเนิสเองเรียกว่า 5 วิถีหรือปัญจวิถี (ลต. QuinqueViae = Five Ways) แต่ละวิถีมีชื่อเรียกโดยเฉพาะดังนี้
– วิถีแรก : พิสูจน์จากการเคลื่อน ( Proof From Motion)
– วิถีที่สอง : พิสูจน์จากการเป็นสาเหตุ (Proof From Causation)
– วิถีที่สาม : พิสูจน์จากความบังเอิญ (Proof From Contingency)
– วิถีที่สี่ : พิสูจน์จากระดับความสมบูรณ์ (Proof From Degrees of Perfection)
– วิถีที่ห้า : พิสูจน์จากแผนการ (Proof From Desingn)
สี่วิถีแรกได้ชื่อว่าข้อพิสูจน์ตามนัยจักรวาลวิทยา (Cosmological Proof) เพราะอ้างเหตุการณ์ในจักรวาลเป็นข้อเท็จจริงจากประสบการณ์ ส่วนวิถีสุดท้ายได้ชื่อว่าข้อพิสูจน์ตามนัยอันตวิทยา (Teleological Proof) เพราะอ้างจุดมุ่งหมายที่สังเกตได้เป็นข้อเท็จจริงจากประสบการณ์
1) พิสูจน์จากความเคลื่อน พอเก็บความได้ดังนี้
ในโลกมีการเคลื่อน (ประสบการที่ 1)
แต่ทว่าสิ่งเคลื่อนต้องถูกเคลื่อนโดยอีกสิ่งหนึ่ง (หลักการที่ 1)
การถูกเคลื่อนจะเคลื่อนต่อๆไปอย่างไม่รู้จบไม่ได้ (หลักการที่ 2 )
: ต้องมีผู้เคลื่อนแรกคือพระเป็นเจ้า
ข้อพิสูจน์นี้เคยมีผู้ใช้มาก่อน เช่น เอเริสทาเทิล, ไมมาเนอดิส และแอลเบิร์ทมหาบุรุษ เป็นต้น
2) พิสูจน์จากการเป็นสาเหตุ พอเก็บความได้ดังนี้
ในโลกไม่มีสิ่งที่เป็นผล (ประสบการณ์ที่ 2)
แต่ทว่ามีผลต้องมีสาเหตุ (หลักการที่ 3)
สาเหตุจะเป็นผลของอีกสาเหตุหนึ่งต่อๆไปอย่างไม่รู้จบไม่ได้ (หลักการที่ 4)
: ต้องมีสาเหตุแรกคือพระเป็นเจ้า
ข้อพิสูจน์นี้เคยมีผู้ใช้มาก่อน เช่น เอเริสทาเทิล, เอเวอเชนเนอ และแอลเบิร์ทมหาบุรุษ เป็นต้น
3) ข้อพิสูจน์จากความบังเอิญ พอเก็บความได้ดังนี้
ในโลกมีแต่สิ่งบังเอิญ คืออาจจะมามีอยู่ก็ได้ (ประสบการณ์ที่ 3)
แต่ทว่าสิ่งบังเอิญต้องอาศัยสิ่งจำเป็น (หลักการที่ 5)
: ต้องมีสิ่งจำเป็นคือพระเจ้า
ข้อพิสูจน์นี้เคยมีผู้ใช้มาก่อน เช่น เอเวอเชนเนอ และไมมาเนอดิส เป็นต้น
4) ข้อพิสูจน์จากระดับความสมบูรณ์ พอเก็บความได้ดังนี้
ในโลกมีสิ่งสมบูรณ์มากน้อยกว่ากัน (ประสบการณ์ที่ 4)
แต่ทว่าความมากน้อยย่อมมีความสมบูรณ์บริสุทธิ์เป็นมาตรฐาน (หลักการที่ 6)
: ต้องมีผู้ทรงความสมบูรณ์บริสุทธิ์คือพระเป็นเจ้า
ข้อพิสูจน์นี้เคยมีผู้ใช้มาก่อน เช่น เพลโตว์, ออเกิสทีน และแอลเซลม์
5) ข้อพิสูจน์จากแผนการ พอเก็บความได้ดังนี้
เราพบอยู่บ่อยๆว่า สิ่งไร้ความคิดทำการอย่างมีจุดมุ่งหมาย (ประสบการณ์ที่ 5)
แต่ทว่าจุดมุ่งหมายต้องมาจากผู้วางแผน (หลักการที่ 7)
: ต้องมีผู้วางแผนให้สิ่งไร้ความคิดคือพระเป็นเจ้า
ข้อพิสูจน์นี้เคยมีผู้ใช้มาก่อน เช่น ผู้นิพนธ์คัมภีร์ไบเบิลและออเกิสทีน เป็นต้น