Aristotelian renaissance Movement  ขบวนการฟื้นฟูลัทธิแอเริสทาเทิล
ผู้แต่ง : เอนก สุวรรณบัณฑิต
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ในเมื่อมีสำนักฟื้นฟูปรัชญาของเพลโทว์ ก็มีสำนักฟื้นฟูปรัชญาของแอเริสทาเทิลเคียงบ่าเคียงไหล่ ตั้งอยู่ที่ปาดัวในประเทศอิตาลีเช่นกัน แต่ก็มีผู้ฟื้นฟูปรัชญาของแอเริสทาเทิล ณ ที่อื่น ๆ อีกมาก ก่อนอื่นก็มีผู้ฟื้นฟูงานนิพนธ์ของแอเริสทาเทิล เช่น ยอร์เยียสแห่งเทรเพอซันเดอ (Giorgius de Trepizonda 1395-1484) ซึ่งเป็นชาวกรีกเกิดที่เกาะครีต เรียนภาษาละตินที่เวนิส เรียนปรัชญาที่กรุงโรม แปลงานนิพนธ์ภาษากรีกเป็นภาษาละตินมากมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานนิพนธ์ของแอเริสทาเทิล เมื่อเพลธันคัดค้านปรัชญาของแอเริสทาเทิลเพื่อยกย่องเพลโทว์ ยอร์เยียสก็ตอบโต้ด้วยหนังสือ ข้อเปรียบเทียบระหว่างแอเริสทาเทิลกับเพลโทว์, 1523 (Comparison between Aristotle and Plato)
อีกท่านหนึ่งเป็นชาวกรีกเช่นกัน นามว่าธีเออโดเริสแห่งกาซา (Theodorus de Gaza 1400-1478) ท่านผู้นี้เป็นนักเทววิทยาของคริสตจักรแห่งคันสแทนเทอโนเพิล ถูกส่งมาเป็นตัวแทนเข้าร่วมสังคายนาที่เมืองเฟร์รารา ท่านได้สนับสนุนให้รวมคริสตจักรตะวันออกเป็นคริสตจักรเดียวกันกับคริสตจักรตะวันตกได้เป็นผลสำเร็จในปี 1442 แล้วก็อยู่ต่อไปที่เมืองมานตัว (Mantua) เพื่อเรียนภาษาละติน สอนปรัชญาที่กรุงโรมตั้งแต่ปีค.ศ.1449 ระหว่างนั้นสันตะปาปานีเคอเลิสที่ 5 ขอร้องให้แปลงานนิพนธ์ภาษากรีกเป็นภาษาละติน ท่านเลื่อมใสปรัชญาของแอเริสทาเทิล จึงได้ตั้งใจแปลงานของแอเริสทาเทิลเป็นพิเศษ ตลอดจนงานของนักนิยมแอเริสทาเทิล เช่น ธีเออแฟรสเทิสและแอลิกแซนเดอร์แห่งแอเฟรอดีเสียส นอกจากนั้นก็ได้เขียนหนังสือตอบโต้เพลธันเพื่อป้องกันปรัชญาของแอเริสทาเทิล และเขียนหนังสือถกปัญหาเรื่องจุดหมายในธรรมชาติในทรรศนะของแอเริสทาเทิล เป็นต้น
ผู้ฟื้นฟูงานนิพนธ์ของแอเริสทาเทิลคนที่ 3 ได้แก่ เอร์โมลาโอ บาร์บาโร (อต. ErmolaoBarbaro 1453-1493) ชาวอิตาเลียน เป็นลูกศิษย์ของธีเออโดเริสแห่งกาซา สอนที่เวนิสและปาดัว มีความเห็นว่าปรัชญาต้องควบคู่กับภาษาศาสตร์ ประณามนักปรัชญาอัสสมาจารย์ว่าตีความปรัชญาของแอเริสทาเทิลอย่างป่าเถื่อน ทั้งนี้เพราะไม่เคยอ่านตัวบทของแอเริสทาเทิลในภาษาต้นเดิมกันเลย ไม่ว่าแอเวอร์โรอิส หรือแอลเบิร์ท หรืออไควเนิส ล้วนแต่เป็นอนารยชนทางปรัชญาเพราะตีความเดาอย่างป่าเถื่อนทั้งสิ้น บาร์บาโรจึงได้พยายามแปลงานนิพนธ์ของแอเริสทาเทิลจากต้นฉบับภาษากรีกเป็นภาษาละติน แต่ทำสำเร็จเพียงส่วนเดียวเท่านั้น ได้เขียนอรรถกถาให้ด้วย