Aristotle แอร์เริสทาทเถิล
ผู้แต่ง : เมธา หริมเทพาธิป
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
แอร์เริสทาทเถิล (ก.ค.ศ. 284-322) เป็นชาวเถอจายเรอ (Stagira) ในแคว้นแมสเสอโดว์เนีย (Macedonia) บิดาเป็นแพทย์ประจำราชสำนักแมสเสอดัน (Macedon) อันเป็นเมืองหลวงของนครรัฐแมสเสอโดว์เนีย แอร์เริสทาทเถิล จึงได้รับการศึกษาอย่างดีมาตั้งแต่เด็ก บิดาคงได้สอนวิชาการแพทย์ให้ จึงทำให้แอร์เริสทาทเถิลชอบสังเกตและทดลองเป็นนิสัยประจำตัว แต่แอร์เริสทาทเถิล ไม่ชอบอาชีพแพทย์ จึงขออนุญาตบิดาไปหาความรู้ตามถนัดที่กรุงเอเธนส์ ตัดสินใจเข้าเรียนในสำนักอแคดเดอมิ (Academy) ของเพโทว์ คลุกคลีอยู่กับเพโทว์และสำนักอแคดเดอมิ เป็นเวลา 20 ปี เมื่อเพโทว์ถึงแก่กรรมแล้ว และหลานของเพโทว์ได้เป็นผู้อำนวยการแทน แอร์เริสทาทเถิลไม่เห็นด้วยกับแนวความคิดของสำนักที่เน้นการเพ่งพินิจเพื่อแสวงหาความรู้ลึกลับ จึงปลีกตัวออกไปตั้งสำนักปรัชญาของตนในสวนสาธารณะอีกแห่งหนึ่งของกรุงเอเธนส์ ชื่อลายเฉิม (Lyceum) การชอบสังเกตและทดลองทำให้แอร์เริสทาทเถิลไม่ชอบสมมติฐานลึกลับ โดยเฉพาะ อย่างยิ่งที่สืบเนื่องมาจากรหัสยลัทธิ เช่น ทฤษฎีเรื่องโลกแห่งมโนคติของเพโทว์ และทฤษฎีเรื่องจำนวนเลขของเผอแธกเกอเริส ซึ่งสำนักอแคดเดอมิยอมรับตั้งแต่ในตอนปลายชีวิตของเพโทว์ แอร์เริสทาทเถิลคงจะอดคิดไม่ได้ว่าเราจะอธิบายมาตรการสากลโดยไม่ต้องอ้างโลกแห่งมโนคติไม่ได้หรือ และก็ตอบว่าได้โดยอ้างโลกที่เรามีประสบการณ์ได้นี่แหละ แอร์เริสทาทเถิลขบคิดปัญหานี้จนแตก แล้วใช้คำตอบเป็นปฐมบทของระบบปรัชญาของตนต่อไป ซึ่งนับได้ว่าเป็นปรัชญาที่เป็นระบบรายแรกของประวัติปรัชญาตะวันตก