Aristotle on universal  สิ่งสากลของแอร์เริสทาทเถิล
ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
แอร์เริสทาทเถิลแก้ไขความคิดของเพลโทว์ว่ามโนคติหรือสิ่งสากลที่เป็นมาตรการความจริงนั้นอยู่ในโลกของเรานี้เอง กล่าวคือ อยู่ในหน่วยเฉพาะทุกหน่วย เช่นคนสากลก็อยู่ในคนทุกคน เป็นส่วนที่คนทุกคนมีเหมือนกันนั่นเอง วิธีที่เราจะรู้สิ่งสากลจึงไม่อยู่ที่การตัดกิเลสและทำการเพ่งพินิจ แต่ต้องหาประสบการณ์และทำการถอดสิ่งสากลออกจากสิ่งเฉพาะหน่วยที่เรารู้โดยประสบการณ์ การถอดสิ่งสากลต้องทำเป็น 3 ขั้นตอน คือ
1.วิเคราะห์ (analysis)
2. คัดออก (elimination)
3. สังเคราะห์ (synthesis)
ตัวอย่างเมื่อเรามีประสบการณ์เกี่ยวกับคนมาหลายคนแล้ว เราก็จะสังเกตได้ว่าคนเหล่านั้นมีลักษณะต่างกันทั้ง ๆ ที่เป็นคนด้วยกัน เช่น ตาโต ตาเล็ก ตาเข ตาหยี ตาเอียง ตาบอด ฯลฯ ปัญญาของเราก็ตัดเอาความโต ความเล็ก ความเข ความหยี ความเอียง ความบอด ฯลฯ ออกทิ้งเสีย เหลือแต่ตา จะเป็นอย่างไรก็ได้ หน้าก็มีหน้ากลม หน้าเหลี่ยม หน้ารูปไข่ หน้าเบี้ยว หน้าด่าง หน้าพรุน ฯลฯ ให้ตัดเอาความกลม ความเหลี่ยม ความรูปไข่ ความเบี้ยว ความด่าง ความพรุน ฯลฯ ออกทิ้งเสียเหลือแต่หน้า เช่นนี้เรื่อยไปจนได้ลักษณะรวมๆทุกอย่างของร่างกาย สังเคราะห์กันเข้าจะได้องคาพยพ(organism) อย่างรวม ๆ ซึ่งเหมือนกับของสัตว์อื่น ๆ จึงอาจจะเรียกได้ว่ามนุษย์ทุกคนมีร่างกายเหมือนสัตว์ทั่ว ๆ ไป นั่นคือมีความเป็นสัตว์(animality) แต่เท่านั้นยังไม่พอ มนุษย์ทุกคนยังมีอีกส่วนหนึ่งด้วยซึ่งสัตว์อื่นไม่มี นั่นคือความสามารถคิดด้วยปัญญา(rationality) กล่าวคือสามารถรู้เหนือผัสสะขึ้นไป เมื่อรวมหรือสังเคราะห์เข้าด้วยกันในขั้นสุดท้ายจะได้ดังนี้ : animality + rationality = universal man หรือคนสากลซึ่งเพลโทว์คิดว่าต้องเอาไปรวมไว้ในโลกแห่งมโนคตินั้นแท้ที่จริงก็อยู่ในโลกของเรานี่แหละ ใครที่ใช้วิธีถอดสิ่งสากลอย่างถูกต้อง ก็จะพบความจริงที่เป็นมาตรการสากลนี้เหมือนกันทุกคน
เท่าที่บรรยายมานี้เป็นการอธิบายเป็นขั้น ๆ แต่เวลาทำการจริง ๆ นั้น ปัญญาของเราทำพร้อมกันไปจนไม่เห็นขั้นตอน คนส่วนมากจึงไม่รู้ว่าปัญหาของเราทำงานอย่างไร ต้องใคร่ครวญอย่างพิเคราะห์ซึ่งต้องฝึกฝน