Augustine on philosophy of Man ปรัชญามนุษย์ของออเกิสทีน
ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
องค์ประกอบของมนุษย์ มนุษย์ประกอบด้วยร่างกายและวิญญาณ ร่างกายเป็นส่วนหนึ่งของสสารในเอกภพ ส่วนวิญญาณเป็นจิตซึ่งพระเป็นเจ้าสร้างมาเป็นพิเศษแต่ละดวงในขณะปฏิสนธิ แต่ออเกิสทีนไม่แน่ใจว่าพระเป็นเจ้าจะให้วิญญาณของลูกเกิดจากวิญญาณของพ่อแม่ หรือว่าพระเป็นเจ้าบันดาลให้มีขึ้นโดยตรงอย่างอิสระจากวิญญาณของพ่อแม่ วิญญาณต้องอยู่น่างกายเพื่อใช้ร่างกายเป็นเครื่องมือในการประกอบกิจกรรมของตน สัตว์และพืชมีชีวิตที่จะสูญหายไปเมื่อร่างของสัตว์และลำต้นของพืชสลายตัว วิญญาณของมนุษย์เป็นจิตจึงเป็นอมตะและไม่สูญหายเมื่อร่างกายสลายตัว ทำไมจิตจึงเป็นอมตะ เพราะว่าจิตเข้าใจความจริงนิรันดรได ตัวเองจึงน่าจะมีสภาพนิรันดรด้วย
สถานภาพของมนุษย์ในโลก ออเกิสทีนเช่นเดียวกับนักปราชญ์โบราณโดยทั่วไปเห็นว่า มนุษย์เกิดในกองทุกข์สิ่งแวดล้อมต่างๆ มีแต่จะนำความทุกข์มาทับมให้แก่มนุษย์ ออเกิสทีนจึงสรุปเหมือนนักปราชญ์โบราณอื่นๆ ว่า ความสุขของมนุษย์จะมีได้ก็แต่ภายในเท่านั้น จะหวังจากสิ่งแวดล้อมภายนอกไม่ได้ แต่แทนที่จะเสอนให้ทำใจอุเบกขา ตัดใจจากความต้องการสิ่งของในโลกโดยพยายามฝึกฝนด้วยตนเอง ออเกิสทีนสอนให้ทันเข้าพึ่งพระเป็นเจ้า เพราเราไม่สามารถทำใจของเราเองได้ เนื่องจากจิตใจของเราโน้มเอียงในทางทำบาปจนไม่อาจจะควบคุมบังคับตัวเองได้ พระหรรษทาน (the Divine Grace) เท่านั้นจะช่วยมนุษย์ได้ในเรื่องดังกล่าว
บาปของมนุษย์ ในเมื่อคนเราไร้ความสามารถที่จะควบคุมใจตัวเองเช่นนี้ เมื่อทำผิดจะต้องรับผิดชอบด้วยหรือ อาจจะอ้างได้ว่าพระเป็นเจ้าไม่ช่วยจึงต้องทำผิด ถ้าพระเป็นเจ้าช่วยไว้ก็คงไม่ทำผิด หากไม่ต้องรับผิดชอบก็หมายความว่าไม่มีบาป แต่คำสอนเช่นนี้ผิดหลักคริสตศาสนาซึ่งสอนว่า คนเราต้องรับผิดชอบการกระทำผิด เพราะฉะนั้นจึงมีบาป ออเกิสทีนต้องประนีประนอมความรู้สกส่วนตัวซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากลัทธิมานี กับคำสอนของคริสตศาสนในเรื่องนี้
ออเกิสทีนให้คำตอบว่า พระเป็นเจ้าทรงช่วยโดยผ่านใจเสรีของเรา ถ้าพระเป็นเจ้าไม่ทรงช่วยใจเสรีของเราก็จะยอมทำบาป ถ้าพระเป็นเจ้าทรงช่วยพระองค์จะทรงกระตุ้นใจเสรีของเราให้หลีกเลี่ยงบาป เพราะฉะนั้น การทำบาปหรือหลีกเลี่ยงบาปจึงมาจากใจเสรีของเราโดยตรง เราจึงต้องรับผิดชอบ อย่างไรก็ดี คำตอบนี้ไม่น่าพอใจอยู่นั่นเอง ออเกิสทีนก็ต้องยกให้เป็นเรื่องลึกลับของพระเป็นเจ้าอีกเรื่องหนึ่ง
เมื่อเป็นเล่นนี้ก็มีปัญหาถามต่อมาว่าเป็นพระเจ้าจะคอยช่วยอยู่เสมอไม่ให้มนุษย์เราทำบาปจะได้ไหม ออเกิสทีนตอบว่าได้ แต่นั่นไม่ใช่แผนการของพระเป็นเจ้า พระองค์จึงยับยั้งความช่วยเหลือนี้ จิตบริสุทธิ์และมนุษย์จึงทำบาปได้ เมื่อเป็นเช่นนี้ก็หมายความว่า พระองค์ต้องทรงเห็นว่าการปล่อยให้มีบาปกันบ้างเช่นนี้ จะต้องมีอะไรดีกว่าไม่ปล่อยให้มีบาปเลยเป็นแน่ อย่างน้อยก็เพื่อแสดงศักดิ์ศรีของสิ่งสร้างที่มีสติปัญญาว่ามีใจเสรีจริง
สาเหตุของบาป น้ำใจเลว (bad will) ในตัวของมนุษย์เรานี่เองเป็นสาเหตุของบาป เพราถ้ามีน้ำใจดีแล้วก็ไม่มีอะไรจูงใจให้ทำบาปได้ น้ำใจเลวมาจากไหน เนื่องมาจากธรรมชาติของมนุษย์เอง ซึ่งจะสมบูรณ์เหมือนพระเป็นเจ้าไม่ได้ พระเป็นเจ้าไม่ได้ทรงสร้างน้ำใจเลว ทรงสร้างแต่น้ำใจดี ทว่าเป็นน้ำใจดีที่ไม่สมบูรณ์ คือ อาจจะกลายเป็นน้ำใจเลวได้ แล้วอะไรเล่าที่ทำให้น้ำใจดีกลายเป็นน้ำนใจเลว ก็ความพอใจในตัวเอง (pride) นั่นแหละเป็นตัวการ ความพอใจในตัวเองก็คือว่าเราสนใจตัวเราเองมากว่าพระเป็นเจ้า เราไม่มีสิทธิจะทำเช่นนั้น แต่เพราะตัวเอาอยู่กับเราตลอดเวลา จึงจูงใจให้สนใจตัวเราจนเกินไป
ผลของบาป ธรรมชาติอันแท้จริงจองมนุษย์ต้องขึ้นต่อพระเป็นเจ้า คนที่ทำบาปคือคนที่ไม่ยอมขึ้ต่อพระเป็นเจ้า นับว่าเดินผิดหลักธรรมชาติ ผลก็คือผิดหวังไม่ได้รับความสมหวังในเสรีภาพที่ตนแสวงหา กลับพบแต่ความวุ่นวายไม่รู้จักจบสิ้นจนกว่าจะสำนึกตัวหันเข้าพึ่งพระเป็นเจ้า ชีวิตจึงจะถูกต้องเรียบร้อยตามธรรมชาติอันแท้จริง