Bergson on religiosity ความต้องการศาสนาของแบร์กซง

ผู้แต่ง : เมธา หริมเทพาธิป
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

แบร์กซง(Henri Bergson 1859-1941) เป็นชาวยิวสัญชาติฝรั่งเศส เป็นบิดาของลัทธิชีวิตนิยม (vitalism) ซึ่งเป็นประเภทย่อยของลัทธิอัชฌัตติกญาณนิยม (intuitionism) สอนว่าเรื่องเหนือธรรมชาตินั้นเราต้องรู้โดยอัชฌัตติกญาณที่ได้รับการฝึกฝนเฉียบแหลมเป็นพิเศษ

แบร์กซงถือว่า อัชฌัตติกญาณเป็นสัญชาตญาณของมนุษย์ นั่นเอง ยิ่งได้ฝึกฝนเท่าไรก็ยิ่งเฉียบแหลม ขั้นแรกเป็นสัญชาติญาณเพื่อการธำรงอยู่ของตนเองและของเผ่าพันธุ์ ฝึกดีขึ้นมาจะสามารถเล็งเห็นสมมุติฐานที่เป็นประโยชน์สำหรับอธิบายปรากฎการณ์ต่าง ๆ ในธรรมชาติ เฉียบแหลมขึ้นไปอีกจึงจะเข้าถึงสิ่งเหนือธรรมชาติ

ศาสดาเป็นผู้ที่ได้ฝึกฝนอัชฌัตติกาญาณจนเฉียบแหลมยิ่งกว่าสามัญชน จึงเข้าใจสิ่งที่คนธรรมดาไม่เข้าใจ ศาสดารู้ตัวดีว่าไม่สามารถอธิบายสิ่งที่ตนเข้าใจให้สามัญชนเข้าใจได้ แต่ด้วยความปรารถนาอยากจะให้เพื่อนร่วมโลกได้ร่วมเข้าใจด้วย จึงหาวิธีจูงใจโดยพยายามดัดแปลงให้เหมาะสมกับระดับปัญญาของสามัญชนแล้วนำมาสอนเผยแผ่ คนปัญญาน้อยก็เลยยึดถือตามตัวอักษรซึ่งผิดจุดมุ่งหมายของศาสดา

ความจริงศาสดาต้องการจูงใจให้ลิ้มรส จะได้มีมานะฝึกฝนอัชฌัตติกญาณของตนเอง จะได้เข้าถึงความรู้พิเศษเหมือนอย่างศาสดา พูดง่าย ๆ ก็คือ แต่ละคนจะต้องพยายามเป็นศาสดาเองจึงจะเข้าใจเรื่องเหนือธรรมชาติได้อย่างถูกต้อง คำสอนตามตัวอักษรมิได้หมายความตรงกับที่ศาสดาเข้าใจ แต่ศาสดาดัดแปลงมาล่อใจให้พยายามเข้าใจด้วยตนเองเท่านั้น สิ่งที่ศาสดาเข้าใจจริง ๆ นั้นอธิบายด้วยคำพูดไม่ได้ ต้องพยายามเข้าถึงด้วยตนเองจึงจะเข้าใจได้จริง