civil law and goodness กฎหมายกับการทำดี

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

กฎหมายจะเกิดขึ้นเมื่อหมู่คณะมีสมาชิกมากขึ้น จนประเพณีไม่พอคุ้มกันการเอารัดเอาเปรียบกันได้อย่างทั่วถึง เกิดการแบ่งกลุ่มย่อยในหมู่คณะ มีการช่วยเหลือพรรคพวกลุ่มย่อยของตนแม้ทำผิดปรพเพณี มีผู้ใช้อิทธิพล ฯลฯ จนเกิดการละเมิดประเพณีโดยไม่ได้รับโทษมากขึ้นทุกที เกิดความหวาดระแวง และความไม่แน่ใจในความปลอดภัยภายในหมู่คณะ หมู่คณะจึงพร้อมใจกันมอบหมายอำนาจให้คนดีมีความเสียสละและมีความสามารถ ให้จัดวางระเบียบให้สังคมมีความสุขร่มเย็น เมื่อมีผู้ใดผู้หนึ่งได้รับมอบอำนาจเหนือสมาชิกอื่น ๆ อย่างเด็ดขาด จะประกาศหลักการของตนเองขึ้นเป็นมาตรการ เพื่อขจัดความเดือดเร้อนนับเป็นจุดเริ่มต้นของกฎหมาย กฎหมายแรก ๆ มักจะได้แก่ประเพณีที่ประมวลขึ้นประกาศใช้บังคับเป็นทางการนั้นเอง สมาชิกของหมู่คณะจะยินยอมและเทิดทูนเพราะเห็นว่าสามารถแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้ กฎหมายฉบับแรก ๆ ของโลก ได้แก่ กฎหมายกษัตริย์แฮมเมอแรบบิ (Hammurabi) ของเมโสโพเทเมีย กฎหมายมนูศาสตร์ของอินเดีย และบทบัญญัติโมเสสของชาวยิวตามที่ปรากฏในคัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาเดิม เป็นต้น

ในระยะดังกล่าวนี้ กฎหมายมีความศักดิ์กสิทธิ์มาก เพราะผู้ออกกฎหมายตั้งใจออกกฎหมายเพื่อประโยชน์ของสังคมเป็นที่ตั้ง และทุกคนก็รู้สึกเช่นนั้น จึงให้ความร่วมมือกันอย่างดีโดยทั่วหน้า ถือเป็นมาตรการสูงสุดของความประพฤติ ใครปฏิบัติตามกฎหมายถือว่าเป็นคนดีได้รับการยกย่องในสังคม ใครละเมิดกฎหมายจึงจะถูกลงทัณฑ์ เพราะถือว่าเป็นคนชั่วร้าย สังคมไม่ต้องการ จึงกล่าวได้ว่าในระยะนี้กฎหมายเข้ามามีบทบาทแทนประเพณีและมีลักษณะเหมือนประเพณีเป็นส่วนมาก ผิดกันที่ว่าต้องมีการประกาศเป็นทางการโดยผู้มีอำนาจในสังคม สมาชิกในสังคมจะผิดอะไรได้ แต่อย่าผิดกฎหมายหรือระเบียบการพระนางเจ้าสุนันทาเทวีฯ (พระนางเรือล่ม) สิ้นพระชนม์ในแม่น้ำเจ้าพระยาพร้อมพระราชโอรส ก็เพราะข้าราชบริพารไม่ยอมทำผิดกฎหมายดังได้กล่าวมาแล้วนั่นเอง ส่วนดีที่เพิ่มเข้ามาก็คือ การเปลี่ยนแปลงหรือปรับปรุงแก้ไขกฎหมายอาจจะเกิดขึ้นได้ง่ายกว่าประเพณี เพียงแต่ผู้มีอำนาจเห็นการณ์ไกลสนใจปรับปรุงให้เหมาะสมกับสถานการณ์ใหม่ ๆ อยู่เสมอ กฎหมายก็จะเป็นประโยชน์ต่อสังคมได้มากที่สุดเรื่อยไป แต่ส่วนเสียก็มีเพิ่มเข้ามาเหมือนกัน คือ ถ้าผู้ออกกฎหมายเป็นผู้เห็นแก่ตัว กฎหมายที่ออกมานั้นก็จะมุ่งเอื้อประโยชน์หรือรักษาผลประโยชน์ของผู้ออกกฎหมายเป็นที่ตั้งส่วนผลประโยชน์ของสังคมจะกลายเป็นจุดหมายรองไปเสีย

ระยะดังกล่าวนี้ ประเพณีที่ไม่ระบุไว้ในกฎหมายก็ยังมีการปฏิบัติกันต่อไป แต่ถือว่าเป็นเรื่องส่วนตัว ใครจะปฏิบัติหรือไม่ก็เป็นเรื่องของความพอใจส่วนบุคคล ขออย่าให้ขัดหรือละเมิดกฎหมายก็แล้วกัน ผิดอะไรผิดได้แต่อย่าผิดกฎหมาย