coherence theory ทฤษฎีสหนัย

ผู้แต่ง : ศุภชัย ศรีศิริรุ่ง
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

เป็นทฤษฎีความจริงที่เชื่อว่า ความจริงทุกข้อต้องจับกลุ่มประสานกันเป็นระบบเครือข่ายในลักษณะที่ว่า ถ้ายอมรับความจริงข้อนี้ในระบบแล้ว ก็ต้องยอมรับความจริงอื่น ๆ ในระบบเดียวกันนั้นโดยจำเป็นตามหลักเหตุผลนิรนัยเขียนแผนผังได้ดังนี้

แผนผังนี้ต้องการแสดงว่า สมมุติ A , B , C , D , E แทน 5 ประโยคความจริงในระบบใด ๆ ความจริงทุกข้อมีค่าความจริงเสมอกันและสนับสนุนหรือค้ำประกันความจริงกันและกันอย่างทัดเทียมกัน หากจะพิสูจน์ A จะอ้างข้อใดที่เหลือได้ทุกข้อ และเป็นเช่นนี้สำหรับ B , C , D และ E

ซึ่งทำให้สรุปได้ว่าทั้งระบบนี้จริงก็จริงด้วยกันและเท็จก็เท็จด้วยกัน จริง ๆ แล้วการพิสูจน์ที่ถูกกฎทุกขั้นตอนมิได้ค้ำประกันความจริงของข้อใดเลย เปรียบเหมือนพลร่ม 5 คน กระโดดร่มลงจากเครื่องบินพร้อมกัน ปรากฎว่าร่มไม่กางเลยสักคันเดียว ทุกคนตกใจจึงไขว่คว้าและต่างก็คว้ากันและกันได้เป็นวงกลมจะเห็นได้ว่าการคว้าใครคนหนึ่งเป็นตัวช่วยนั้นมิได้ช่วยอะไรได้เลย เพราะทุกคนก็กำลังดิ่งลงพื้นดิน แต่หากใครคนหนึ่งคว้าเครื่องบินไว้ได้อย่างเหนียวแน่น และคนอื่นก็คว้าเขาไว้ได้ตามลำดับ ทุกคนก็มีหวังรอดตาย เพราะเหตุที่คนหนึ่งมีที่ยึดเหนี่ยวที่ปลอดภัย คือเครื่องบินที่ไม่กำลังตก ปัญหาความจริงของทฤษฎีนี้จึงอยู่ที่ว่ามีความจริงใดสัก 1 ข้อไหมที่แน่ใจว่าจริงในตัวเองโดยไม่ต้องพึ่งความจริงอื่น แต่เป็นพึ่งให้ความจริงอื่นทั้งหมดได้อ้างอิงเป็นที่พึ่งพิง แง้นี้ทฤษฎีมูลฐานพยายามเสนอทางแก้ไข (ดู foundation theory)