compensation as justice ความยุติธรรมคือการชดใช้

ผู้แต่ง : เมธา หริมเทพาธิป
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

มนุษย์ดึกดำบรรพ์หากรู้สึกว่าได้รับความอยุติธรรม เขาหรือพวกเขาจะยกพวกไปทำการล้างแค้น ต่อมาเมื่อมนุษย์ฉลาดขึ้นก็เริ่มเล็งเห็นว่า การล้างแค้นหรือตอบโต้โดยทำความเสียหายให้แก่ฝ่ายทำผิดนั้นมิได้ทำให้ฝ่ายตอบโต้ดีขึ้นมาเลย เพราะของที่เสียไปก็เสียไปแล้วควรจะให้สิ่งอื่นที่เป็นประโยชน์ชดใช้สิ่งที่เสียไปจะดีกว่า เช่นนี้จะเป็นความยุติธรรมที่ให้ความพอใจแก่ฝ่ายที่ถูกทำร้ายมากกว่าด้วย ผู้มีอำนาจจึงวางมาตรการให้ปรับเป็นสิ่งของหรือเป็นจำนวนเงินขึ้นและเพื่อให้เข็ดหลาบก็มีการทรมานให้เจ็บปวดบ้างพอสมควร พ่อขุนรามคำแหงทรงรับสั่งให้แขวนกระดิ่งรับคำร้องทุกข์ของราษฎร ก็ด้วยพระประสงค์จะทรงระงับการล้างแค้นและการตอบโต้นั่นเอง จนถึงสมัยรัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ จึงทรงเปลี่ยนเป็นมาตรการให้โอกาสป้องกันตัวตามกระบวนการทางศาล (defendability)

การชดใช้จะเป็นไปได้โดยมีเงื่อนไขว่าต้องมีการจัดระบบการศาลที่ให้ความเชื่อถือว่าเป็นที่สถิตยุติธรรม ในประวัติศาสตร์ของหลายชาติมีเหตุการณ์ที่แสดงว่าศาลสถิตไม่ยุติธรรม อย่างเช่นศาลไคฟงของจีนที่มีเปาบุ้นจิ้นเป็นที่พึ่งของผู้ไม่ได้รับความเป็นธรรมจากศาลอื่น พ่อขุนแขวนกระดิ่งไว้มิใช่ให้ทุกคนมาฟ้องร้อง แต่เพื่อให้เฉพาะผู้ไม่ได้รับความยุติธรรมจากศาลทั่วไปมาร้องเรียน และพระองค์จะทรงรับพิจารณาเฉพาะผู้ได้ความอยุติธรรมจากการตัดสินของข้าราชการของพระองค์เท่านั้น

ในปัจจุบันการศาลของทุกชาติจัดการศาลเป็น 3 ระดับ คือ ศาลชั้นต้น ศาลชั้นอุธรณ์และศาลฎีกา เพื่อกลั่นกรองให้กลั่นกรองให้ได้ความยุติธรรมเท่าที่เชื่อกันว่าทำได้ดีที่สุดตามประสามนุษย์