Comte on religiosity ความต้องการศาสนาของกงต์

ผู้แต่ง : เอนก สุวรรณบัณฑิต
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

กงต์ (Auguste Comte 1798 –1857) เป็นชาวฝรั่งเศส เป็นบิดาของลัทธิปฏิฐานนิยม (positivism) สอนว่าความเจริญเติบโตของจิตใจมนุษย์ทั้งในประวัติศาสตร์และในบุคคลแต่ละคน แบ่งออกได้เป็น 3 ขั้น (three stages of human mind) ของการพัฒนา คือ

1) ขั้นศาสนา (theological stage) เข้าใจทุกอย่างในทำนองลึกลับและในทำนองเหนือธรรมชาติไปเสียทั้งหมด และเมื่อมีปัญหาใดเกิดขึ้นก็มีความพอใจที่จะได้รับคำตอบในทำนองนี้

2) ขั้นอภิปรัชญา (metaphysical stage) เข้าใจอะไรก็ต้องอ้างได้เป็นระบบ เมื่อเป็นระบบแล้วก็พอใจ ไม่คำนึงว่าทั้งระบบนั้นผิดหรือถูก

3) ขั้นปฏิฐาน (positive stage) ขั้นนี้เป็นขั้นสุดยอดของจิตใจมนุษย์ จะยอมรับอะไรเป็นความรู้ต้องทดสอบได้ด้วยวิธีการวิทยาศาสตร์ ต่อไปนี้มนุษย์จะไม่เปลี่ยนมาตรการความจริงอีกแล้ว เพราะได้มาตรการที่ถูกต้องแล้วนั่นเอง ต่อไปมีแต่จะหาความรู้เพิ่มขึ้นเรื่อยไปด้วยวิธีการนี้

จึงเป็นอันว่าเรื่องเหนือธรรมชาติเกิดจากความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ของมนุษย์ เป็นความรู้ระดับมนุษย์ดั้งเดิมที่ยังไม่มีความเจริญ และเป็นความรู้ระดับเด็กๆในปัจจุบัน ไม่มีสาระอะไรที่คนฉลาดแล้วควรจะไปเสียเวลาสนใจอยู่อีกต่อไป ส่วนความรู้ปฏิฐานนั้นเข้าถึงระบบเครือข่ายของความเป็นจริงโดยตรง ไม่มีทางจะผิดพลาด มีแต่รู้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เท่านั้น (ดู network of knowledge)