custom and goodness ประเพณีกับการทำดี

ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

มีระยะหนึ่งในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ชาติที่ขนบธรรมเนียมประเพณีเป็นทั้งประมวลศีลธรรมและประมวลกฎหมายของมนุษย์ มาตรการความประพฤติก็คือปฏิบัติตามขนบธรรมเนียมอย่างเคร่งครัด ผู้ที่ปฏิบัติได้เช่นนั้นย่อมจะเป็นคนดีทั้งในด้านส่วนตัว ด้านศาสนา ด้านสังคม และด้านการเมือง

แม้ในระยะต่อมาเมื่อขนบธรรมเนียมประเพณีคลายความศักดิ์สิทธิ์ลงแล้ว และมีสิ่งอื่นเข้าแทนที่ในการเป็นมาตรฐานสังคม แต่ขนบธรรมเนียมก็ไม่วานที่จะมีส่วนสำคัญอยู่อีกมากในการกำหนดว่า กลุ่มประเพณีใดจะชอบการปกครองระบอบใดชอบกฎหมายแบบไหน และชอบปรัชญาลัทธิใด ซึ่งจะเป็นลัทธิที่กำหนดปรัชญาจริยะอีกต่อหนึ่ง

ระยะนี้มนุษย์เรามีความสำนึกทางจริยะพอสมควรแล้ว เห็นความสำคัญของการปฏิบัติอย่างเคร่งครัดตามประเพณีรวบรวมไว้ในหมู่คณะ เพราะเชื่อว่าการปฏิบัติตามประเพณีเท่านั้นที่จะช่วยให้หมู่คณะอยู่รอด การปกครองในหมู่คณะก็เป็นไปตามประเพณีไม่ต้องมีกฎหมาย ผู้ปกครองไม่ต้องตรากฎหมายออกใช้บังคับ เพราะทุกคนรู้ประเพณี และทุกคนรู้ว่าการละเมิดประเพณีจะต้องถูกลงโทษและจะลงโทษมากน้อยแค่ไหนก็เป็นไปตามประเพณี ผู้ปกครองจึงเป็นตัวแทนของหมู่คณะในการดำเนินการให้หมู่คณะปฏิบัติตามประเพณี ผู้ปกครองอาจจะมีอำนาจเด็ดขาดแบบเผด็จการ แต่ไม่มีสิทธิ์ฝ่าฝืนประเพณี ถ้าผู้ปกครองฝ่าฝืนประเพณีจะหมดอำนาจโดยอัตโนมัติ เพราะสมาชิกของหมู่คณะจะไม่สวามิภักดิ์อีกต่อไป กษัจริย์ไทยแม้ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ก็มีกฎมณเทฑียรบาลเป็นหลักยึดถือมาแต่ไหนแต่ไร

ในระยะนี้คนในหมู่คณะเดียวกันจะถือประเพณีเดียวกัน การเปลี่ยนหมู่คณะย่อมหมายถึงการยอมเปลี่ยนประเพณีด้วย เพราะหมู่คณะต่าง ๆ จะมีประเพณีไม่เหมือนกันแล้วแต่ปัจจัยที่ก่อให้เกิดประเพณีนั้นขึ้นมา เช่น ภูมิประเทศ ลมฟ้าอากาศ สิ่งแวดล้อมอื่น ๆ และอุปนิสัยใจคอของสมาชิกของหมู่คณะนั้น ประเพณีที่มักจะพบทั่ว ๆ ไป ได้แก่ ประเพณีการเกิดและการรับสมาชิกใหม่ ประเพณีการแต่งงาน (เช่น ชายสู่ขอหญิง หญิงสู่ขอชาย คู่ครองคนเดียวหรือหลายคน) ประเพณีการแก้แค้นแทนสมาชิกของหมู่คณะ ประเพณีการรับผิดชอบร่วมกัน (เช่น ลงโทษทั้งครอบครัวหรือลงโทษเจ็ดชั่วโคตร) ประเพณีการยกย่องหมู่คณะของตนเองว่าเหนือหมู่คณะอื่น (เช่น การกำหนดโทเทม การเรียกพวกอื่นว่าเป็นอนารยชน)

ประเพณีมีทั้งส่วนดีและส่วนเสีย ส่วนดีก็คือ เป็นกฎที่ผ่านการทดสอบโดยประสบการณ์มามากแล้วก่อนจะเป็นประเพณีของหมู่คณะ ส่วนเสียก็คือ ถ้ากรณีแวดล้อมเปลี่ยนไปจนหมดความต้องการที่จะต้องปฏิบิตตามประเพณีนั้นแล้ว ถ้าไม่มีการแก้ไขปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลง ประเพณีนั้นเองอาจจะเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการก้าหน้าของหมู่คณะ อย่างเช่น ประเพณีการแบ่งชั้นวรรณะของดินเดีย ประเพณีการเอาใจและยกย่องเจ้าหน้าที่เป็นเจ้านายของไทย เป็นต้น

ผู้มีมโนธรรมแบบนี้จะยอมตายดีกว่าผิดประเพณีให้เสียคุณภาพชีวิต อย่างเช่นความรู้สึกของพันท้ายนรสิงห์ ที่ไม่ยอมรับการอภัยโทษตามกฎหมาย