Descartes’clear,distinct and truth idea แจ่มแจ้งชัดเจนกับจริง

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

การสงสัยของเดการ์ต (Cartesian doubt)เป็นสากล(universal) เพราะสงสัยทุกอย่างที่อาจจะสงสัยได้ เป็นวิธีการ(methodical) เพราะไม่สงสัยจริง แต่สงสัยเพื่อการศึกษา เป็นการสงสัยทางทฤษฎี (theoretical) เพราะในทางปฏิบัติเราย่อมพอใจกับเรื่องน่าเป็นไปได้มากมาย ความเป็นไปได้คือยังไม่แน่ว่าจำเป็นต้องจริง

“เมื่อสงสัยก็แสดงว่าคิด”(I doubt, therefore I think)

เมื่อคิดก็ต้องมีความมีอยู่ (I think, therefore I am)

ความมีอยู่ของเรา เรามั่นใจได้เองโดยไม่ต้องอ้างเหตุผล เพราะอัชฌัตติกญาณเข้าถึงความเป็นจริงและรับรองว่าจริง
เมื่อจับได้ว่าเราสามารถมีความรู้ได้แน่นอนได้ข้อหนึ่งเช่นนี้ ก็ควรพิเคราะห์ดูว่าเราแน่ใจด้วยหลักเกณฑ์อันใด ก็จับความได้ว่าความมีอยู่ของเรานั้นเรารับรู้ได้อย่างแจ่มแจ้งและชัดเจน จึงสรุปเป็นทฤษฎีได้ว่า “สิ่งที่เราเข้าใจแจ่มแจ้งและชัดเจนย่อมจริงเสมอ”

อย่างไรจึงเรียกว่า แจ่มแจ้ง หรือ ชัดเจน เดการ์ตตอบว่า “ข้าพเจ้าถือว่าแจ่มแจ้งเมื่อจิตตั้งใจรับและพบอะไรปรากฏขณะนั้น… ส่วนชัดเจนนั้นเมื่อพบอะไรที่รัดกุมและที่แจ่มแจ้งอยู่ในตัวแล้วก็ยังแตกต่างจากสิ่งอื่น ๆ ทั้งหมดด้วย… ในทำนองนี้การรับรู้ใด ๆ อาจจะแจ่มแจ้งแต่ไม่ชัดเจนได้ แต่จะชัดเจนโดยไม่แจ่มแจ้งหาได้ไม่” หลักเกณฑ์ดังกล่าวนี้เห็นได้ว่าเอามาจากคณิตศาสตร์โดยตรง
ถ้าเช่นนั้น ความเข้าใจผิดเกิดจากอะไร ? เดการ์ตตอบว่ามาจากเจตจำนง (the will) ซึ่งชอบไปเลยปัญญา (the intellect)เราชอบรีบตัดสินทั้ง ๆ ที่ยังเข้าใจไม่แจ่มแจ้ง

ในเมื่อการคิดเป็นธรรมชาติของจิต ความแผ่กว้างก็เป็นธรรมชาติของสสาร “เราไม่สามารถเข้าใจรูปร่างและการกระทำที่ไม่มีการแผ่กว้าง แต่สามารถเข้าใจความแผ่กว้างโดยไม่มีรูปร่างและการกระทำได้”

ในเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างวิญญาณกับภายในตัวมนุษย์ เดการ์ตทิ้งความคิดของแอเริสทาเทิลและ อไควเนิส เรื่องวิญญาณเป็นแบบของร่างกาย (The soul is the form of the body) กลับไปเอาความคิดของเพลโทว์และออเกิสทีน วิญญาณคือจิตสิงในร่างกายโดยกล่าวว่า “สาระของฉันทั้งหมดคือคิด ร่างกายไม่คิด และเมื่อฉันเข้าใจตัวฉันอย่างแจ่มแจ้งและชัดเจนก็ไม่มีร่างกายรวมอยู่ด้วย ดังนั้นฉันจึงสถิตอยู่ในร่างกายเหมือนคนขับเรือนั่งอยู่ในเรือ” จุดที่วิญญาณติดต่อกับร่างกายนั้นก็คือต่อมพายนีล(pineal) กระไรก็ดีเมื่อประสบอุปสรรคเข้า เดการ์ตก็อดยืนยันไม่ได้ว่า “จิตและกายต่างก็เป็นสาระที่ไม่สมบูรณ์เมื่อเทียบกับตัวมนุษย์ที่สมบูรณ์อันประกอบด้วยสาระทั้งสอง”และสิ่งแผ่กว้างนั้นต้องมีอยู่เป็นอิสระจากตัวฉัน เพราะฉันคิดได้แจ่มแจ้งและชัดเจนว่า ตัวฉันผู้คิดไม่มีความแผ่กว้าง และสิ่งแผ่กว้างที่ฉันเข้าใจนั้นเป็นอีกส่วนหนึ่งต่างหากจากตัวฉันผู้คิด