Descartes’s Weak Point จุดอ่อนของเดการ์ต

ผู้แต่ง : เมธา หริมเทพาธิป
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ความคิดเรื่องวิธีคิดของเดการ์ตนับว่าดีมาก ช่วยแก้ไขจุดบกพร่องของการใช้เหตุผลนิรนัยของยุคกลางได้ เป็นที่ยอมรับของนักปรัชญาที่นิยมใช้วิธีพิสูจน์ตามหลักตรรกวิทยาโดยทั่วไป เดการ์ตจึงได้สมญาว่าเป็นผู้ก่อตั้งลัทธิเหตุผลนิยม(rationalism)ของสมัยใหม่ ดังจะเห็นได้ว่ามีนักปรัชญาเป็นจำนวนมากต่อมาเขียนคู่มือสอนปรัชญาตามวิธีที่เดการ์ตได้เสนอไว้ (หนังสือ Ethicaของสเพอโนว์เสอใช้วิธีการนี้ศึกษาจริยศาสตร์)

แต่จุดอ่อนของเดการ์ตซึ่งนักเหตุผลนิยมต่อมาต้องหาทางแก้ไขคือ การเลือกมูลบท เดการ์ตกำหนดไว้ 3 ข้อ คือ I doubt, I think และ I am. แต่ครั้นนำไปพิสูจน์ทฤษฎีบทที่ 1 ก็ปรากฏว่าพิสูจน์ไม่ได้เสียแล้ว เพราะวิธีกลับข้างที่เดการ์ตใช้นั้นผิดหลักตรรกวิทยาอย่างหนัก กล่าวคือมูลบทที่มีความจริงนั้น เราเห็นว่ามีลักษณะแจ่มแจ้งและชัดเจนก็จริง แต่เราไม่มีสิทธิจะกลับข้างกัน แล้วพูดว่าอะไรแจ่มแจ้ง และชัดเจนก็ต้องจริงเสมอ

เหมือนอย่างเราพบข้อเท็จจริงว่า นักปรัชญาเป็นคนชอบอ่านหนังสือ เราจะกลับไม่ได้ว่าใครชอบอ่านหนังสือแล้วจะต้องเป็นนักปรัชญา เพราะบางคนอาจจะเอาแต่อ่าน ไม่ชอบใช้ความคิดเลยก็ได้ หรืออ่านแต่นวนิยายไร้สาระเป็นต้น ในเมื่อทฤษฎีบทที่ 1 ของเดการ์ตง่อนแง่นเสียแล้ว ระบบความคิดที่พิสูจน์ได้ต่อมาก็ขาดหลักค้ำประกัน เพราะทฤษฎีบทที่ 1 ใช้มากและใช้ได้อย่างกว้างขวางเสียด้วย จึงเป็นอันว่ามูลบทของเดการ์ตนั้นง่ายที่สุดจริง ทุกคนยอมรับว่าจริงโดยไม่ต้องพิสูจน์ นักเหตุผลนิยม ซึ่งนิยมวิธีตรรกวิทยานิรนัย ซึ่งปรับปรุงด้วยวิธีเรขาคณิตของเดการ์ต ก็ต้องพยายามหามูลบทใหม่ที่จะใช้พิสูจน์ได้จริงๆ