due as justice ความยุติธรรมคือทานะ

ผู้แต่ง : ศุภชัย ศรีศิริรุ่ง
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ในสภาพปัจจุบัน นักแก้ปัญหาต้องไม่มองปัญหาอะไรเพียงด้านเดียว แต่จะต้องพยายามมองรอบด้านเพื่อให้เกิดการเข้าใจอย่างดีเกี่ยวกับสถานการณ์ตลอดจนตัวปัญหา และความต้องการของผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย ทั้งนี้จะได้หาทางสายกลางที่เหมาะสมที่สุดสำหรับแต่ละสถานการณ์ ในเรื่องของความยุติธรรมก็เช่นกัน จะระบุลงไปเป็นสูตรสำเร็จรูปไม่ได้ว่าอย่างไรจึงจะยุติธรรม ควรใช้วิธีการวิเคราะห์ปัญหาและพิจารณาส่วนได้ส่วนเสียจากทุกทาง เพื่อให้ทุกคนได้รับตามสิทธิของตนอย่างสมศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ซึ่งพระพุทธเจ้าเรียกว่าทานะ และแอร์เริสทาทเถิลเรียกว่า dikaiosune ซึ่งเน้นความเสียสละในทั้ง 2 กรณี นี่คือความยุติธรรมแบบเสวนา แม้จะเสียเวลายุ่งยากมาก แต่ก็ควรใช้เป็นหลักการอย่างยิ่งสำหรับสังคมปัจจุบัน

เสวนาเป็นการเจรจาเพื่อเข้าใจปัญหา ความคิดเห็นความต้องการ และสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องทุกอย่าง โดยมีความจริงใจและบริสุทธิ์ใจต่อกัน ผิดกับการเจรจาเพื่อต่อรอง ซึงต่างฝ่ายต่างมุ่งเรียกร้อง และรักษาผลประโยชน์ของตนอย่างเต็มที่ วิธีหลังนี้เกิดความยุติธรรมได้ยาก จึงควรฝึกการเจรจาแบบเสวนากันในทุกรูปแบบ ความยุติธรรมและความสงบสุขร่มเย็นจึงมีหวังจะเกิดขึ้นได้ในสังคมปัจจุบันของเรา คือยุติธรรมจากการเสวนาจนได้มาตรการทานะ

เกณฑ์เสวนาพึงใช้ในกรณีที่ยังไม่เกิดความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สิน หรือการคุกคามข่มขู่ให้เกิดความกลัว แต่มีเหตุให้สงสัยในการจัดสรรผลประโยชน์ เกียรติยศ และความรับผิดชอบในคู่กรณีที่ยอมเจรจาโดยภายใต้ความกดดัน ผู้กดดันหรือข่มขู่ย่อมแสดงให้เห็นว่าต้องการเอาเปรียบอยู่แล้ว ย่อมเป็นความผิดที่ต้องจัดการตามส่วนแห่งความรับผิดชอบเสียก่อน ก่อนที่จะเปิดการเสวนาในเรื่องต่อไป

การเสวนาจะเกิดขึ้นได้อย่างเป็นคุณและยุติธรรมก็ต่อเมื่อฝ่ายต่าง ๆ ที่เสวนากัน รู้และยอมรับท่าทีของกระบวนทรรศน์ที่ 5 แล้วเท่านั้น แม้จะเป็นเกณฑ์ที่ดีสักปานใด แต่หากผู้เสวนาไม่พร้อมก็ไม่อาจจะเกิดผล จำต้องใช้เกณฑ์ชดใช้โดยให้โอกาสป้องกันตัวตามกระบวนการยุติธรรมไปพลาง ๆ ก่อน ระหว่างนั้นพึงต้องช่วยกันให้ความรู้และการอบรมกระบวนทรรศน์ที่ 5 อย่างเต็มที่ เพื่อสักวันหนึ่งในอนาคต สังคมมนุษย์จะได้ปฏิบัติต่อกันอย่างสมศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์โดยได้รับการค้ำประกันจากทุกฝ่าย (ดู cardinal virtue)