extensionalistic education of philosophy การศึกษาปรัชญาแบบขยาย

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ความก้าวหน้าแบบขยาย (extensionalistic progress) เป็นข้อสรุปจากข้อความเชื่อว่าความรู้ของมนุษย์เป็นระบบเครือข่ายที่ตายตัว ดังนั้น การเริ่มรู้คือ การจับประเด็นของความรู้ซึ่งอาจจะเป็นตรงไหนก็ได้ในเครือข่ายที่บังเอิญเริ่มรู้ตรงจุดนั้น ต่อจากนั้นก็จะรู้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในระบบเครือข่ายนั้น ถ้ารู้จริงก็จะรู้ในเครือข่ายเดิมเท่านั้น เพราะไม่มีเครือข่ายอื่นที่มีอยู่จริง

ความรู้ใหม่อาจจะเกิดจากบังเอิญรู้จุดอื่น ๆ ของเครือข่าย ซึ่งภายหลังเมื่อใช้สมรรถภาพเหตุผลคิด สักวันหนึ่งจะเข้าใจว่าโยงใยถึงความรู้จุดอื่น ๆ ได้อย่างไร ความรู้ใหม่อาจจะเกิดจากการใช้สมรรถภาพเหตุผลไล่เรียงไปจนถึงความรู้จุดอื่น ๆ ในเครือข่ายก็ได้เช่นกัน อย่างในบทสนทนามีโน(Meno) เพลโทว์แสดงให้เห็นว่า จากข้อมูลที่กำหนดให้ในวิชาเรขาคณิต ซาเครอทิสรู้จักซักถามเป็นขั้นตอนก็สามารถชักนำเด็กไร้การศึกษาคนหนึ่ง ให้สรุปทฤษฎีเรขาคณิตออกมาได้ด้วยความเข้าใจของตนเอง ซึ่งเพลโทว์ก็ต้องการสรุปว่า หากใครรู้จักไตร่ตรองเป็นขั้นตอน หรือมีใครช่วยถามไปเรื่อย ๆ ความรู้ใหม่ ๆ จะเกิดขึ้นได้เรื่อยไปในระบบเครือข่าย จนกว่าจะครบถ้วนหมดทุกประเด็นที่ปัญญามนุษย์จะรู้ได้

ความก้าวหน้าของวิชาการและของความรู้ความเข้าใจปรัชญาตามความเชื่อเช่นนี้เรียกว่า ก้าวหน้าแบบขยาย คือขยายโดยพอกภายนอกเหมือนสิ่งไร้ชีวิต ไม่ว่าจะเป็นเรื่องปรัชญาหรือความรู้อื่นใดก็ตาม การขยายในที่นี้หมายความว่ารู้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จากเดิมโดยไม่ยกเลิกของเดิมเลย นอกจากจะพบว่า ความรู้เดิมผิดพลาดเพราะขัดแย้งกับระบบ ต้องแก้ไขโดยการลบทิ้งเสีย เพราะเมื่อผิดก็คือผิด ไม่มีทางจะกลายเป็นถูกไปได้