freedom of decision เสรีภาพการตัดสินใจ

ผู้แต่ง : เอนก สุวรรณบัณฑิต
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ฌองปอล ชาตร์ กล่าวว่า “มนุษย์ถูกสาปให้มีเสรีภาพ” ( Man is condemmed to freedom ) นั่นคือ ตามความคิดของชาตร์ เสรีภาพเป็นสารัตถะหรือแก่นแท้ของมนุษย์ มนุษย์ไม่สามารถจะเสียเสรีภาพได้แม้จะยอมเสียเสรีภาพก็ยังใช้เสรีภาพเพื่อยอมเสียเสรีภาพ มนุษย์จึงไม่มีวันจะสูญเสียเสรีภาพได้แต่ทว่ามนุษย์ส่วนมากใช้เสรีภาพไม่ถูกต้อง ชาตร์เชื่อว่าปัญหายุ่งยากทั้งหลายที่ประสบกันอยู่ในปัจจุบัน ส่วนมากสืบเนื่องมาจาการที่มนุษย์เราไม่รู้จักใช้เสรีภาพอย่างถูกต้อง ถ้ามนุษย์เรารู้จักใช้เสรีภาพอย่างถูกต้องเป็นส่วนมากความยุ่งยากทั้งหลายก็จะหมดไป ประเด็นปัญหาจึงอยู่ที่ว่า ทำอย่างไรจึงจะให้มนุษย์เรารู้จักใช้เสรีภาพกันอย่างถูกต้องทุกคน

แม้เสรีภาพจะมีมาควบคู่กันกับธรรมชาติของมนุษย์ ดังที่ชาตร์ได้แถลงไว้ แต่มนุษย์เราจะเริ่มสำนึกถึงเสรีภาพในความคิดและในการแสดงความคิดเห็นเมื่อเริ่มยุคใหม่นี่เอง ชาวกรีกและชาวโรมันโบราณส่งเสริมการใช้ความคิดเพื่อทำตัวให้มีระเบียบ ยุคกลางส่งเสริมการใช้ความคิดเพื่อสนับสนุนคำสอนของศาสนา

อารยธรรมโบราณทั่ว ๆ ไปส่งเสริมการยอมรับอำนาจ แม้ชาวชาฟฟิสท์จะส่งเสริมให้ใช้มาตรการของตนเอง แต่ก็มุ่งให้นักการเมืองมีความคล่องตัวเป็นเป้าหมายสำคัญ มิได้ตั้งใจส่งเสริมให้พลเมืองทุกคนมีสิทธิในการออกความคิดเห็นอย่างเสรี เบเคิน ( Francis Bacon, 1561-1626 ) นับว่าเป็นคนแรกที่ชี้ให้เห็นว่ามนุษย์ควรเคารพความคิดเห็นซึ่งกันและกัน เพราะต่างก็มีอคติหรือเทวรูประจำใจถึง 4 เทวรูป จอห์น ลัด ( John Locke, 1672-1704 ) เขียนหนังสือชักชวนให้เคารพความคิดเห็นซึ่งกันและกันโดยเฉพาะ วอลแตร์ ( Voltaire, 1694-1778 ) และคนอื่น ๆ ช่วยกันเขียนสนับสนุนต่อมาอย่างกว้างขวาง จนปัจจุบันเป็นที่ยอมรับกันทั่วไปว่า มนุษย์เราต้องเคารพความคิดเห็นซึ่งกันและกัน นับเป็นคุณธรรมใหม่อีกอย่างหนึ่งของสมัยของเราโดยเฉพาะ

ก่อนหน้าที่เล็กน้อย บรรดาครูบาอาจารย์ทั้งหลายเคยบ่นกันนักหนาว่า นักเรียนไทยไม่รู้จักมีความคิดเห็นของตนเองเลย แม้แต่ไม่กล้าแสดงออก คอยแต่รับฟังจดและท่อง เอามาสอบเป็นประจำ แม้ครูบาอาจารย์ที่บ่นๆ นั้นเอง ส่วนมาก็ชอบให้รางวัลเด็กขยันท่องจำ โดยให้คะแนนเต็มแก่ผู้ที่จำคำสอนของครูได้ครบถ้วน เราได้แต่บ่นแต่ไม่แนะนำให้คิดและแสดงความคิดเห็นอย่างถูกต้อง เมื่อเด็กเราถูกบ่นถูกว่าหนัก ๆ เข้าก็ถึงจุดระเบิด พอเด็กของเราเริ่มคิดและแสดงความคิดเห็นเราก็ตกใจและโวยวายกันหนัก เพราะเด็กของเราคิดอย่างน่ากลัว จะรั้งให้ถอยหลังเข้าคลองก็ไม่ได้แล้ว ผู้ใหญ่จำนวนมากกำลังจะสิ้นหวังเพราะไม่รู้จะแก้ไขอย่างไรดี

พอสรุปได้ว่า ความวุ่นวายที่เกิดจากหนุ่มสาวของเราสมัยนี้ สาเหตุที่สำคัญสาเหตุหนึ่งก็คือ ผู้ใหญ่ได้กระตุ้นให้คิด แต่ไม่แนะนำวิธีคิดอย่างถูกต้องและเหมาะสมให้ นั่นคือ ขาดจริยธรรมแห่งการใช้เสรีภาพอย่างถูกต้อง จุดหนึ่งที่ควรรีบแก้ไขก็คือรีบสอนจริยธรรมแห่งการใช้เสรีภาพอย่างถูกต้องให้กว้างขวางก่อนจะสายเกินไปถ้าจะสอนศีลธรรมศาสนากันต่อไปก็ควรมีพื้นฐานอยู่บนจริยธรรมดังกล่าว