Godism ลัทธิพระเจ้า

ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ลัทธิเชื่อและนับถือพระเจ้าเป็นองค์ปรมัตถ์(The Transcendent) หรือองค์อสัมพัทธ์ (The Absolute) อาจแบ่งออกได้เป็น 4 แนวสำคัญในปัจจุบัน คือ

1. เทวนิยม (Theism ภาษากรีก Theos = พระเจ้า) เชื่อว่ามีพระเจ้าทรงเป็นปรมัตถ์ (God is transcendent) และในเวลาเดียวกันก็แทรกแซงอยู่ในธรรมชาติ (God is immanent) กล่าวคือ พระเจ้าทรงสร้างโลกแล้วก็ยังสนพระทัยดูแลอย่างใกล้ชิด การเอาใจใส่ดูแลเช่นนี้เรียกว่า Providence (พระญาณสอดส่อง)
2. เทวัสนิยม (Deism ภาษาละติน Deus = พระเจ้า) เชื่อว่ามีพระเจ้าทรงเป็นองค์ปรมัตถ์ พระองค์ทรงสร้างโลกแล้วก็ปล่อยให้โลกดำเนินไปตามกฎเกณฑ์ของมันเองตามยถากรรม ไม่ทรงเกี่ยวข้องสนพระทัยความเป็นไปของโลกเหมือนช่างทำนาฬิกา ทำเสร็จแล้วก็ปล่อยให้มันเดินของมันไปเอง
3. สรรพเทวนิยม (Pantheism ภาษากรีก Pan = ทั้งหมด Theos = พระเจ้า) คือเชื่อว่าทุกสิ่งทุกอย่างเป็นพระเจ้าเพราะเนื่องมาจากพระเจ้า พระองค์มิได้ทรงสร้างโลก แต่โลกเป็นส่วนหนึ่งของพระองค์ที่ล้นออกมาจากความสมบูรณ์อันไม่มีขอบเขตของพระองค์ หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ ทุกสิ่งทุกอย่างเนื่องมาจากตัวตนของพระองค์เอง จึงเป็นพระเจ้าอย่างเจือจางก็ว่าได้
4. สรรพันตรเทวนิยม (Panentheism) ประนีประนอมเทวนิยมกับสรรพเทวนิยม ด้วยปรัชญากระบวนการ (ดู process phibsophy) คือสอนว่าโลกเป็นร่างกายของพระเจ้าซึ่งเป็นจิต จิตของพระเจ้าส่วนหนึ่งเป็นวิญญาณของโลก อีกส่วนหนึ่งเป็นอุตรภาวะ ส่วนหลังสมบูรณ์ทุกประการ ไม่เปลี่ยนแปลง แต่ส่วนหน้าพัฒนาไปกับกระบวนการเปลี่ยนแปลงของจักรวาลทั้งหมดรวมกัน ลักษณะตรงข้ามต่าง ๆ จึงไม่ขัดแย้งกันในพระเจ้า เช่น มีขอบเขต และไม่มีขอบเขต สรรพเดชะและไม่สรรพเดชะ นิรันดรและในเวลา