indulgence certificate ใบยกโทษบาป

ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ใบยกโทษบาป (indulgence certificate) บางคนเรียกใบล้างบาป ใบอนุญาตล้างบาปได้หมด ใบไถ่บาป ใบบอกบุญ ฯลฯ ศาสนาคริสต์สอนว่าบาปมีผล 2 อย่าง คือ

1) ผิดน้ำพระทัยของพระเจ้า

2) มีมลทินหรือโทษบาปติดตัว

เช่นเดียวกับการทำดีย่อมเป็นที่พอพระทัยพระเจ้าและมีพระหรรษทานติดตัว บาปที่ร้ายแรงซึ่งชาวคาทอลิกเรียกว่าบาปหนักนั้นต้องเข้าพิธีสารภาพบาปต่อผู้แทนของพระเจ้าคือบาทหลวง เพื่อแสดงความสำนึกผิดขอโทษพระเจ้า การสารภาพบาปโดยไม่รู้สึกสำนึกผิดย่อมไม่เกิดผลอะไรขึ้นมาเลย เมื่อสารภาพบาปและสำนึกผิดก็ถือว่าได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขที่พระเจ้าได้ทรงวางไว้ ก็ย่อมจะได้รับการอภัยบาปตามพระสัญญาของพระเยซู แต่ทั้งนี้มิได้หมายความว่ามลทินหรือโทษบาป (effect of sin) จะหมดสิ้นไปด้วย มลทินซึ่งชาวคริสต์เรียกว่าโทษบาปนั้นยังเป็นวิบากกรรมติดตัวต่อไป และจะลดหรือหมดสิ้นไปได้ด้วยการทำความดี เรียกว่าทำการใช้โทษบาป (penance) ในการสารภาพบาปแต่ละครั้ง ผู้แทนของพระเจ้าผู้รับฟังการสารภาพนั้นจะกำหนดการใช้โทษบาปเพื่อเป็นเงื่อนไขว่าเต็มใจจะรับปฏิบัติการใช้กรรมต่อไปจนหมดสิ้น

บางครั้งคริสตจักรกำหนดการทำความดีบางอย่างให้ปฏิบัติอย่างเป็นทางการ ซึ่งถือว่ามีประโยชน์ต่อศาสนาหรือสังคมเป็นพิเศษ เรียกว่าพระคุณการุณหรืออินดุลเยนส์ (indulgence) แน่นอนว่าบางครั้งมีการกำหนดให้การบริจาคเงินทองเพื่อสาธารณกุศลเป็นพระคุณการุณด้วย เพราะถือว่าจาคะเป็นความเสียสละอย่างหนึ่ง แต่ก็มีบางคนวิจารณ์ว่าไม่เป็นการเหมาะสม เพราะทำให้ดูเหมือนกับว่าคนรวยขึ้นสวรรค์ง่ายกว่าคนจน แต่ก็มีหลักเทววิทยาว่า กุศลกรรมจะได้มากน้อยอยู่ที่น้ำใจเสียสละ คนจนบริจาคน้อยอาจจะมีกุศลมากกว่าคนรวยที่บริจาคมาก ๆ เพราะเสียสละมากกว่า คนรวยจะต้องเสียสละจริง ๆ จึงจะได้กุศลมาก

ในคราวที่จะสร้างโบสถ์เซนต์พีเทอร์ (San Pietro) นั้นต้องการทุนมาก ฝ่ายหาเงินจึงขออนุญาตประกาศให้การบริจาคปัจจัยช่วยสร้างโบสถ์เซนต์พีเทอร์เป็นพระคุณการุณได้ด้วย ซึ่งหมายความว่าเป็นวิธียกโทษบาปได้ แต่ไม่ใช่ยกบาปซึ่งจะยกได้ก็ด้วยการสำนึกผิดต่อพระเจ้าและยอมปฏิบัติตามเงื่อนไขเท่านั้น แต่เนื่องจากการบริจาคครั้งนี้เป็นเรื่องใหญ่และต้องการรับบริจาคอย่างกว้างขวาง

เจ้าหน้าที่หัวไวจึงออกใบเสร็จรับเงินในลักษณะของบัตรอนุโมทนา คือ ใครบริจาคเงินก็ต้องได้รับบัตรอนุโมทนาตามจำนวนเงินที่บริจาค เพื่อให้แน่ใจได้ว่าเงินบริจาคจะต้องไปถึงโบสถ์เซนต์พีเทอร์แน่ ๆ วิธีการนี้ป้องกันการทุจริตได้ในด้านหนึ่ง แต่ก็กลายเป็นเครื่องมือของการทุจริตไปอีกด้านหนึ่ง คือ เกิดมีคนหัวดีรับบัตรอนุโมทนาไปเป็นจำนวนมาก โดยยอมชำระเงินล่วงหน้า แล้วก็นำไปจำหน่ายเอากำไร บางทีก็จำหน่ายเกินราคาแบบเดียวกับสลากกินแบ่งรัฐบาล

ผู้ต้องการพ้นโทษบาปด้วยวิธีง่าย ๆ และมีเงินพอจะเสียก็ยอมซื้อแม้จะเกินราคาก็ตาม เพราะดีกว่าต้องเดินทางไปไกล ๆ เพื่อซื้อตามราคากำหนด นี่เป็นวิธีหากำไรวิธีหนึ่ง อีกวิธีหนึ่งก็คือโฆษณาสรรพคุณเกินจริง แบบเดียวกับนักขายยาออกหน่วยต่างจังหวัด ทั้งนี้เพื่อจะขายสินค้าได้มาก จะได้คุ้มค่าเดินทาง เช่น บรรยายสรรพคุณว่าบัตรอนุโมทนาของตนมิเพียงแต่โปรดพระคุณการุณยกโทษบาปเท่านั้น แต่ยกบาปได้แทนการสำนึกผิดและแทนการสารภาพบาปต่อผู้แทนของพระเจ้าทีเดียว แต่ทั้งนี้ต้องเสียค่าธรรมเนียมเป็นพิเศษเพิ่มขึ้นหรืออาจจะต้องซื้อจำนวนมาก ๆ เหล่านี้เป็นต้น

ซึ่งทางการของคริสตจักรคาทอลิกเองเคยปรารภและประณามความเลยเถิดเช่นนี้อยู่หลายครั้ง เรื่องการค้านี้ที่ไหนก็เหมือนกันทั้งนั้น มีโอกาสโกยกำไรได้แล้วก็มักจะไม่ยอมฟังแม้แต่เสียงมโนธรรมของตนเอง ได้เป็นเอาไว้ก่อน ที่หลงหูหลงตาดูแลไม่ทั่วถึงจึงมีไม่มากก็น้อยเสมอ และที่เอาหูไปนาเอาตาไปไร่ก็คงมี เพราะผลประโยชน์เกิดขึ้นกับหลายฝ่ายในลักษณะต่าง ๆ กัน จึงปราบยาก

จนลูเธอร์ต่อต้านอย่างเอาจริงเอาจังนั่นแหละ จึงได้แก้ไขกันอย่างจริงจัง และต่อมาแม้ไม่ต้องขายบัตรอนุโมทนา โบสถ์เซนต์พีเทอร์ก็สำเร็จลงจนได้