Kierkegaard on ethics จริยศาสตร์ของคีร์เคกอร์ด

ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

คีร์เคกอร์ดแบ่งจริยศาสตร์ออกเป็น 2 ระดับ ระดับต่ำ ได้แก่ จริยศาสตร์ที่เป็นแขนงหนึ่งของปรัชญา จึงอยู่ในระดับสุนทรียะเหมือนปรัชญา ส่วนระดับสูงนั่นมีพื้นฐานอยู่บนกฎนิรันดรที่ผูกมัดผู้ยอมรับให้มีพันธะ กฎนิรันดรอย่างนี้ไม่สามารถสรุปได้จากระบบปรัชญา แต่เกิดจากการที่นักปรัชญาตัดสินใจยอมรับพันธะ จึงนับว่าเป็นการกระโดดพ้นจากระดับสุนทรียะเข้าสู่ระดับจริยะที่สูงขึ้น คีร์เคกอร์ดอ้างซาคเขรอถิสและเพลโทว์เป็นตัวอย่างนักจริยศาสตร์ระดับสูง และอ้างแอร์เริสทาทเถิลเป็นตัวอย่างนักจริยศาสตร์ระดับต่ำ เพราะแอร์เริสทาทเถิลเองอ้างว่าคุณธรรมเป็นสิ่งงดงามและมีผลให้มีชีวิตอย่างสมบูรณ์ในโลกนี้เท่านั้น จริยศาสตร์แบบนี้ตรงกับกฎหมายและการเมือง เมื่อพูดถึงจริยศาสตร์จะควรหมายถึงจริยศาสตร์ระดับสูงเท่านั้น

คุณสมบัติของจริยศาสตร์ระดับสูง มีดังต่อไปนี้

1. ไม่คำนึงถึงผลประโยชน์ที่จะเกิดขึ้น คำนึงแต่เพียงว่าเป็นวิถีทางที่ดี พึงปฏิบัติผลจะเกิดขึ้นอย่างใดไม่คำนึง เรียกได้ว่า ทำความดีเพราะความดี “เขาปล่อยให้จุดหมายกำหนดวิธีการ เขาจึงเป็นคนระดับต่ำ ความถูกต้องและหน้าที่มีผลบังคับทุกคน ไม่ว่าจะเป็นคนหรือรัฐลบาลย่อมไม่มีสิทธิจะละเมิด แม้คนทั่วไปจะถือว่าการเมืองได้รับการยกเว้นก็ตาม” อย่างไรก็ตาม ถ้าทำความดีเพราะเห็นแก่พระเจ้า คีร์เคกอร์ดถือว่าสูงขึ้นไปอีก อยู่ในระดับศาสนา

2. ไม่อาจจะพิสูจน์ให้แน่ใจด้วยเหตุผล จึงเป็นจริยศาสตร์ที่อาจจะสงสัยได้เสมออัตถิภาวะที่อยู่ในระดับจริยะนี้ได้จะต้องกระโดดข้ามความสงสัยขึ้นมา แต่เมื่อกระโดดขึ้นมาแล้วก็จะรู้สึกว่าตนอยู่ในระดับสูงกว่าจริยศาสตร์ที่มีพื้นฐานอยู่บนปรัชญา อัตถิภาวะระดับจริยะจึงต่างก็เคยสงสัยและเป็นนักวิมตินิยมมาก่อน หากแต่กล้าตัดสินใจกระโดดข้ามความสงสัย จึงมาถึงระดับสูงนี้ได้ ผู้ที่ไม่กล้ากระโดดก็จะอยู่ในความสงสัยและเป็นนักวิมตินิยมต่อไป หรือมิฉะนั้น ก็คิดสร้างระบบปรัชญาขึ้นปลอบใจ “น่าสังเกตอย่างที่สุดว่า นักวิมตินิยมเกือบทุกคนไม่ติดใจสงสัยเรื่องความเป็นจริงของเจตจำนง พวกเขาจึงอาจจะบรรลุถึงจุดที่พวกเขาควรจะบรรลุถึง เพราะการบรรลุต้องอาศัยเจตจำนง

3. เป็นอุดมการณ์ในสิ่งแวดล้อมของอัตถิภาวะ แม้นักจริยศาสตร์จะมีอุดมการณ์สูงส่งเหนือผลได้ผลเสียๆ ในโลก แต่เขาก็ไม่ลืมสิ่งแวดล้อมของตนเอง เขาจะมุ่งหน้าสู่อุดมการณ์โดยคำนึงถึงสภาพความเป็นมนุษย์ของตนในสถานที่และเวลาที่กำหนดให้