Leibniz on assumptions ปฐมบทของไลบ์นิซ

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

เนื่องจากไลบ์นิซมีความคิดแบบเหตุผลนิยมจึงต้องคิดถึงปฐมบท (assumption) ซึ่งไลบ์นิซรวบรวมไว้ 9 ข้อดังนี้

1 Principle of Identity (หลักการเอกลักษณ์หรือความเป็นตัวของตัวเอง) แถลงว่า A is A and cannot be non-A ( A ต้องเป็น A จะเป็นอะไรอื่นนอกจากตัวเองไม่ได้) เช่น นายดำต้องเป็นนายดำ จะเป็นนายแดง นายขาวไปไม่ได้

2 Principle of Non-contradiction (หลักการไม่ขัดแย้ง) ไลบ์นิซเชื่อว่าอยู่ในประเภทเดียวกันกับหลักการแรก เพียงแต่แถลงอีกแบบหนึ่ง คือ A cannot be B and Non-B at the same time ( A จะเป็น B และไม่เป็น B ในเวลาเดียวกันไม่ได้) เช่น ดำเป็นคน และไม่เป็นคนในขณะเดียวกันไม่ได้

หลักการทั้งสองใช้กับ ความจริงจำเป็น (necessary truths) คือประโยคที่ภาคประธานแฝงอยู่ในภาคแสดงแล้ว เช่น นายดำเป็นคน ความหมายของคำว่า “นายดำ” แฝงอยู่ในความหมายของคำว่า “คน” แล้ว

3 Principle of the Best(หลักการว่าด้วยสิ่งดีที่สุด) ใช้กับความจริงบังเอิญ(contingent truths) คือความจริงซึ่งภาคประธานไม่แฝงอยู่ในภาคแสดงจึงอาจจะเป็นอย่างอื่นได้ เช่น นายดำเป็นคนไทย เป็นเรื่องบังเอิญ ไม่มีความจำเป็นอะไรบังคับให้นายดำจะเกิดเป็นคนชาติอื่นไม่ได้ แต่ในกรณีที่เห็นนี้ นายดำเกิดมาเป็นคนไทย

สำหรับความจริงที่ได้จากเหตุการณ์บังเอิญเช่นนี้ไลบ์นิซให้สมมุติว่า พระเจ้าจะต้องทรงเพ่งเล็งแล้วว่าดีที่สุดจึงให้เกิดขึ้น “โลกของเรานี้จึงเป็นโลกที่ดีที่สุดในบรรดาโลกที่เป็นไปได้ทั้งหลาย”(This is the best of all the possible worlds) เพราะฉะนั้นเหตุการณ์ทั้งหลายที่เกิดขึ้นต้องถือว่าดีที่สุดเสมอในส่วนรวมของทั้งหมด

4 Principle of Sufficient Reason (หลักการว่าด้วยเหตุผลเพียงพอ) แถลงว่าอะไรจะมีขึ้น หรือเหตุการณ์ใดจะเกิดขึ้น ก็ต้องมีเหตุผลเพียงพอ เพราะฉะนั้นอะไรที่ไม่มีขึ้นหรือไม่เกิดขึ้นก็เพราะไม่มีเหตุผลเพียงพอให้มันมีหรือเกิดขึ้น จึงหมายความว่าปฏิเสธเหตุการณ์บังเอิญทุกอย่างอะตอม 2 ตัวจะเหมือนกัน 100% ไม่ได้เพราะนั่นเป็นเรื่องบังเอิญ ไม่มีเหตุผลอะไรจะต้องเหมือนกัน โลกต้องไม่มีการเริ่มต้น เพราะไม่มีเหตุผลอะไรมากำหนดว่าต้องเริ่มวันนั้นวันนี้มากกว่าวันอื่น ของสองสิ่งอาจจะเหมือนกันก็ได้แต่พระเจ้าจะไม่ทำเช่นนั้น เพราะคล้าย ๆ กับผูกมัดพระองค์ให้ต้องปฏิบัติเหมือนกันใน 2 สิ่ง ซึ่งไม่มีเหตุผลเพียงพอ

5 Metaphysically necessary principles(หลักการจำเป็นทางอภิปรัชญา) คือหลักการที่จำเป็นในธรรมชาติ มิฉะนั้นจะเกิดความขัดแย้งในธรรมชาติทีเดียว หลักการประเภทนี้นอกจากที่กล่าวในหลักการอื่น ๆ แล้วยังมีดังต่อไปนี้

1) Everything possible demands to exist, and will exist unless hindered (ทุกสิ่งที่เป็นไปได้เรียกร้องให้ต้องมีอยู่ ต้องมีอยู่ด้วยความจำเป็น และถ้าไม่มีอะไรขัดขวางแล้วจะต้องมีอยู่จริง ๆ ) เพราะถ้ามันไม่เรียกร้องเช่นนั้นแล้ว พระเจ้าก็ไม่มีเหตุผลเพียงพอที่จะสร้างมันขึ้น (เทียบข้อ 4 เหตุการณ์ทุกเหตุการณ์เป็นเหตุการณ์จำเป็น
2) Activity is essential to substance (กิจกรรมเป็นสารัตถะของสาระ) คือเป็นสาระแล้วต้องทำอะไรสักอย่างตลอดเวลา ถ้าเป็นสสารก็ต้อง ต่อต้านสิ่งอื่นทุกสิ่งมิให้ล่วงล้ำเข้าแดนที่มันกินที่อยู่ แม้สาระที่อยู่นิ่งก็ทำการดังกล่าว ถ้าเป็นสาระจิตก็ต้องคิด เป็นต้น
3) A thing remains in its own state unless there is reason for change (สิ่งของสิ่งหนึ่งจะคงอยู่ในสภาพของมัน เว้นแต่จะมีเหตุมาเปลี่ยนมัน)

6 Principle of order(หลักการของระเบียบ) แถลงว่าการกระทำทุกอย่างมีปฏิกิริยาสนอง เรียกว่าหลักการแห่งการต่อเนื่อง (principle of continuity) และผลที่เกิดขึ้นจะต้องเท่ากับสาเหตุ เรียกได้อีกอย่างว่า หลักการแห่งสาเหตุและผล (principle of cause and effect)

7 Principle of Maximum Variety(หลักการความแตกต่างมากที่สุด) ในธรรมชาติมีความแตกต่างมากที่สุด) ไม่มีอะไรในสองอย่างที่เหมือนกันจริง ๆ แหละหลักการนี้ให้ความงามแก่ธรรมชาติ “Per variar, la natura è bella” (ธรรมชาติสวยงามก็อยู่ที่มีอะไรแตกต่างกันนี่เอง)

8 Principle of Maximum Determination (หลักการแห่งการกำหนดตายตัวอย่างที่สุด) แถลงว่า ธรรมชาติไม่หาทางสั้นที่สุดเสมอไป แต่มีวิถีที่ตายตัวที่สุด (Nature does not always seek the shortest paths, but always acts in the most determinate way)

9 Principle of Finality (หลักการแห่งเป้าหมาย) แถลงว่าตัวการกระทำ (efficient cause) ย่อมกระทำทุกสิ่งทุกอย่างโดยมีเป้าหมาย (final cause) ถ้าไม่มีเป้าหมายย่อมจะไม่ทำอะไร