Locke on method of thinking ลัคว่าด้วยวิธีคิด

ผู้แต่ง : เอนก สุวรรณบัณฑิต
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ค.ศ.1670 ลัคกำลังเรียนแพทยศาสตร์และเป็นลูกน้องของลอร์ดแอชลีย์ (Lord Anthony Ashley Cooper of Shaftesbury 1621-83) มีปัญหาขึ้นในใจว่ามีอะไรค้ำประกันว่าคำสอนศีลธรรมและศาสนาเชื่อถือได้ จึงตั้งชมรมกับเพื่อน 5-6 คน เพื่อค้นหาคำตอบ ลงเอยกันไม่ได้ แต่ทุกคนเห็นพ้องต้องกันว่าต้องมีเหตุผลจึงจะเชื่อได้ แต่เหตุผลคืออะไรก็ยังไม่รู้แน่ชัด ลัคจึงเห็นว่าถ้าไม่ตีปัญหานี้ให้แตกเสียก่อน เห็นจะแก้ปัญหาอะไรกันไม่ได้ทั้งนั้น จึงคิดจะขบปัญหานี้เสียก่อนโดยตนเอง

ปี 1683 หนีภัยการเมืองไปฮอลแลนด์เพราะลอร์ดแอชลีย์สูญเสียอำนาจ ได้โอกาสรู้จัก เดการ์ตและชาวเหตุผลนิยมของแผ่นดินใหญ่ ซึ่งถือว่าเหตุผล คือการคิดตามหลักตรรกวิทยาแบบเรขาคณิต จึงได้ความจริง ลัคไม่เห็นด้วยกับเรื่องมโนคติแต่เกิด จึงรับเหตุผลนิยมไม่ได้ ต่อมารู้คำสอนของเบเคินว่าเหตุผลก็คือใช้วิธีอุปนัยโดยการคัดทิ้ง (induction by elimination) แต่ลัคเห็นว่าจำกัดเขตของความรู้เกินไป ฮับส์ถือว่าเหตุผลเริ่มจากประสบการณ์ ได้ข้อเท็จจริงพื้นฐาน การเคลื่อนแล้ว เอาไปใช้อธิบายทุกอย่าง แต่ลัคเห็นว่ายังไม่น่าพอใจ คนอื่นอาจจะเอาอย่างอื่นเป็นพื้นฐานก็ได้

ในที่สุดลัคจึงพบประเด็นว่า นักปราชญ์ทั้ง 3 ท่าน และอื่น ๆ อีกมาก ต่างก็เสนอวิธีคิดของตนเป็นมาตรการของเหตุผล และถือว่าวิธีนั้น ๆ ให้ความจริง ตกลงกันจริง ๆ ไม่ได้ เพราะไม่มีใครวิเคราะห์ดูว่าความคิดของมนุษย์ดำเนินอย่างไร ลัคจึงคิดจะแก้ปัญหาโดยวิเคราะห์กระบวนการคิด (process of thinking) ของมนุษย์ทุกคน จึงได้เขียนหนังสือ เรียงความว่าด้วยความเข้าใจของมนุษย์ (An Essay Concerning the Human Understanding) แบ่งออกเป็น 4 บท

บทที่ 1 วิจารณ์มโนคติแต่เกิด
บทที่ 2 กำเนิดของมโนคติและการแบ่งประเภทมโนคติ
บทที่ 3 ว่าด้วยภาษา
บทที่ 4 สมรรถภาพของปัญหา