Locke on relation ลัคว่าด้วยความสัมพันธ์

ผู้แต่ง : เอนก สุวรรณบัณฑิต
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

นอกจากรู้วัตถุโดยมโนคติเป็นตัวแทนแล้ว เรายังสามารถรู้ความสัมพันธ์ระหว่างมโนคติด้วย แต่ความรู้นี้จะแน่นอนได้ก็ต้องเป็นการรู้ความสัมพันธ์ระหว่างมโนคติที่แน่นอนแล้ว และความสัมพันธ์เฉพาะในแง่เข้ากันได้ (agreement) หรือเข้ากันไม่ได้ (disagreement) เท่านั้น ความสัมพันธ์อื่น ๆ นอกจากนี้ล้วนแต่ไม่มีหลักฐานยืนยันความแน่นอนทั้งสิ้น

ส่วนในแง่นี้ ไม่ต้องเพิ่มความรู้อะไรนอกเหนือไปจากมโนคติ ไม่มีการสมมุติมโนคติแต่เกิด ไม่ต้องสมมุติมโนคติที่สามขึ้นจากการรวมสองมโนคติ เพียงแต่เอาสองมโนคติมาเปรียบเทียบกันเฉย ๆ ก็พอ ความรู้อันเกิดจากการเปรียบเทียบทำนองนี้ ที่สำคัญได้แก่ ความเป็นตัวเอง (เกิดจากความสอดคล้อง) ความแตกต่าง (เกิดจากความไม่สอดคล้อง) การอยู่ร่วม (เกิดจากความสอดคล้อง หรือ ไม่สอดคล้อง)

เมื่อเรามีมโนคติว่าสีฟ้าเป็นอะไรและสีเหลืองเป็นอะไร เราก็จะรู้ทันทีว่า “สีฟ้าเป็นสีฟ้า” และ “สีเหลืองเป็นสีเหลือง” (ความเป็นตัวเอง) และในเวลาเดียวกัน ก็รู้ด้วยว่า “สีฟ้าไม่ใช่สีเหลือง (ความแตกต่าง)” นี่เป็นความรู้ที่เรารู้ได้ทันทีแน่นอน โดยไม่ต้องอ้างอิงข้อความใดมาพิสูจน์

อาจจะมีคนคิดว่า มโนคติการเป็นตัวเองและความต่างของลัคนี้ ก็ตรงกับหลักการเป็นตัวเองและหลักความขัดแย้ง (principle of identity and principle of contradiction) ของชาวอัสสมาจารย์นั่นเอง ลัคแก้ว่าไม่ใช่ เพราะความรู้ดังกล่าวของลัคเป็นการเปรียบเทียบระหว่างหน่วยย่อย ไม่มีวันจะกลายเป็นกฎทั่วไปได้เลย เพราะฉะนั้นจึงไม่มีวันจะสร้างระบบอภิปรัชญาขึ้นได้ ส่วนชาวอัสสมาจารย์นั้นสรุปเกินตัว คือ ถือเอาเป็นกฎทั่วไป และเพื่อปิดปากคนโต้แย้ง เลยอ้างว่าเป็นมโนคติก่อนเกิดเสียเลย

มโนคติการอยู่ร่วม (Coexistence) ลัคยกตัวอย่าง “เหล็กยอมให้แม่เหล็กดูด” (Iron is susceptible of magnetic impression) ข้อความนี้ให้ความรู้แก่เราอย่างหนึ่งเกี่ยวกับเหล็ก เพราะมโนคติการถูกดูด (moving toward magnet) อยู่ร่วมกันได้กับมโนคติเหล็ก เพราะเรามีประสบการณ์มาแล้ว เราอาจจะมีความรู้อื่น ๆ เกี่ยวกับเหล็ก เช่น เป็นสนิม ไม่หลอมเหลวในไฟธรรมดา แต่ละมโนคติเหล่านี้เราแน่ใจได้ว่าอยู่ร่วมกับมโนคติเหล็กได้ เพราะเรามีประสบการณ์มาแล้ว

ส่วนสารัตถะของเหล็กเป็นอย่างไร เราไม่เคยมีประสบการณ์ เป็นความรู้ที่ไม่แน่นอน หาหลักฐานไม่ได้ ลัคถือว่าเป็นความผิดพลาดของชาวเหตุผลนิยม ที่ผิดหลงไปเช่นนี้ ลัคคิดว่าเนื่องมาจากเข้าใจคำพูดในทางที่ผิด คือคิดไปว่าคำพูดบ่งถึงสาระของสิ่งของ ลัคจึงหันมาวิเคราะห์ดูความหมายของคำพูด เพื่อชี้จุดบกพร่องของฝ่ายเหตุผลนิยม