logic ตรรกวิทยา

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
ตรรกวิทยา (Logic) คือ วิชาว่าด้วยกฎเกณฑ์การใช้เหตุผล

ให้สังเกตว่าทั้ง 3 คำหรือ 6 พยางค์ มีความสำคัญสำหรับแยกวิชาตรรกวิทยาออกจาก วิชาอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับเหตุผล เช่น
วิชาเรขาคณิต เป็นวิชาที่ใช้เหตุผลโดยเฉพาะ แต่ไม่พูดถึงกฎเกณฑ์ทางใช้เหตุผล
วิชาจิตวิทยา พูดถึงการเกิดและการพัฒนาของเหตุผลในบุคคล แต่ก็ไม่มีหน้าที่กำหนดว่า เหตุผลต้องเดินตามกฎใดบ้าง
วิชาสรีรวิทยา สอนให้เรารู้ว่าเวลาคนเราคิดเหตุผลอยู่นั้น ในร่างกายมีปฏิกิริยาอะไรผิดไปจากปกติบ้าง
วิชาประสาทวิทยา ค้นคว้าว่าอะไรเป็นเหตุผลให้คนบางคน ใช้เหตุผลวิปลาสไป และมีวิธีรักษาอย่างไร

วิชาที่กล่าวมานี้มีหน้าที่พูดถึงเหตุผลในแง่ต่าง ๆ กันไป แต่ไม่มีหน้าที่กำหนดหรือค้นคว้า กฎการใช้เหตุผล โดยตรง ถ้าหากเรากระทำดังนี้เมื่อใด ก็ต้องถือว่ากระทำผิดเกินหน้าที่แล้ว นั่นคือ การกระทำหน้าที่ของวิชาตรรกวิทยานั้นเอง แม้วิชาปรัชญา จะมีหน้าที่แถลงธรรมชาติของเหตุผลและเสนอความคิดเห็นว่าเหตุผลของมนุษย์เรามีคุณค่าและเชื่อถือได้เพียงไร แต่ก็มีหน้าที่ไม่เหมือนกับวิชาตรรกวิทยาอยู่นั่นเอง

นักปรัชญาจำนวนมากถือว่า ตรรกวิทยาเป็นเครื่องมือของปรัชญา หรือเป็นประตูนำเข้าสู่วิชาปรัชญา ทั้งนี้ก็เพราะว่า ผู้ศึกษาปรัชญาให้เข้าใจได้ดีจำเป็นต้องรู้กฎเกณฑ์การใช้เหตุผลเสียก่อน มิฉะนั้นอาจจะเข้าใจประเด็นปัญหาของปรัชญาให้ถ่องแท้ไม่ได้ นอกจากนี้ แม้ปรัชญาจะไม่มีหน้าที่กำหนด กฎเกณฑ์การใช้เหตุผล แต่ปรัชญาก็ใช้กฎเกณฑ์ของเหตุผลอยู่ตลอดเวลาใช้มากยิ่งกว่าวิชาใด ๆ ทั้งสิ้น

คำว่า “ตรรกวิทยา” ในภาษาไทยมาจากศัพท์สันสกฤตว่า ตร.ก (ตรึกตรอง)+ วิทยา (ความรู้) ซึ่งตรงกับภาษาบาลีว่า ตก.ก+วิช.ชา แปลโดยพยัญชนะได้ความว่า วิชาว่าด้วยการตรึกตรง แต่นี่เป็นเพียงการอธิบายรากศัพท์ หาใช่นิยามของคำนี้ไม่ คำว่า “ตรรกวิทยา” ต้องการใช้ให้ตรงกับคำว่า “Logic” ในภาษาอังกฤษซึ่งมาจากรากศัพท์ภาษากรีกว่า “logos” แปลว่า คำพูด (word) ซึ่งก็มีความหมายไม่ตรงกับตัววิชา logic อยู่นั่นเอง