Mill on philosophy of the Ultimate ปรัชญาอันติมสัจของมิล

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

สจ๊วต มิลล์ (Stuart Mill 1806-1873)เห็นว่าจะปฏิเสธพระเจ้าเสียเลยทีเดียวอย่างที่เดวิด ฮิวม์ และชาวอเทวนิยมทั้งหลายกระทำอยู่ก็ดูกระไรอยู่ เพราะชาวอเทวนิยมก็ต้องเผชิญกับปัญหาขัดแย้งและเรื่องอธิบายไม่ได้ไม่แพ้ฝ่ายเทวนิยมดั้งเดิม แต่มิลก็เห็นว่าชาวเทวนิยมดั้งเดิมก็ดูจะคลั่งไคล้เกินไป อะไรที่เกี่ยวกับพระเจ้าแล้วจะต้องสุดยอดเสมอ จะต้องให้สูงเด่นเท่าที่มนุษย์จะสรรหาคำพูดมายกย่องได้ เพื่อการประนีประนอมข้อขัดแย้งที่ฝ่ายอเทวนิยมอ้างมา

มิลจึงเห็นว่าควรยกย่องพระเจ้าในแง่ที่ควรยกย่อง ส่วนแง่ที่เราเห็นอยู่ตำตาว่ายกย่องไม่ได้ ก็ให้กล้าออกตัวไปตรง ๆ เมื่อก่อนนี้คนเราไม่กล้าคิดหรือพูดถึงความบกพร่องในพระเจ้า ก็เพราะเราชินกับระบอบสมบูรณาญาสิทธิราช เลยเข้าใจไปว่าพระเจ้าต้องเป็นกษัตริย์แห่งกษัตริย์ ผู้ทรงหวงแหนพระบรมเดชานุภาพยิ่งนัก ใครจะหมิ่นพระบรมเดชานุภาพไม่ได้แม้ไม่ดีก็ต้องว่าดีที่สุดไว้ แต่อันที่จริงแล้วน่าจะคิดในมุมกลับว่า พระเจ้าไม่ใช่ปุถุชน พระองค์ย่อมทรงรักความจริง มากกว่าหวงแหนการเยินยอในเรื่องไม่จริง

มิลจึงสรุปว่า เราน่าจะมาพิจารณาลักษณะสามประการของพระเจ้าเสียใหม่ พระเจ้าย่อมทรงรู้ทุกอย่าง (Omniscient) และทรงหวังดีต่อเรามนุษย์ทุกประการ (Omnibenevolent) มิลเห็นว่าไม่ขัดกับเหตุผล และน่าจะเป็นเช่นนั้น แต่ที่มนุษย์เราต้องทนทุกข์ทรมาน มีความชั่วร้าย ความเดือดร้อน ฯลฯ อยู่ในโลกนี้ มิใช่ว่าพระเจ้าจะไม่ทรงทราบหรือไม่ทรงปรารถนาจะช่วยเราให้พ้นความเดือดร้อนเหล่านี้ แต่ทว่าพระองค์ทรงช่วยเราได้แค่นี้ เป็นหน้าที่ของเราจะต้องพยายามช่วยตัวเราเองและเพื่อนมนุษย์ด้วยกันร่วมกันกับพระองค์ สภาพและสถานการณ์จะได้ดีขึ้น ทั้งนี้ก็เพราะว่าพระเจ้าทรงมีอำนาจในขอบเขต ไม่ใช่ทรงสรรพเดชะ (Omnipotent) อย่างชาวอัสสมาจารย์นิยม (scholasticist Stuart Mill 1806-1873) คิดไว้ เพราะถ้าพระองค์ทรงสามารถช่วยเราได้จริง พระองค์ต้องทรงช่วยเรามากกว่านี้ แต่พระองค์ช่วยได้ในขอบเขตกฎเกณฑ์ของจักรวาล

มิลคิดว่า ด้วยวิธีนี้ฝ่ายเทวนิยมก็จะแก้ปัญหาต่างๆ ได้มากมาายเช่น ปัญหาความชั่วร้ายและสามารถจะรักและเทิดทูนพระเจ้าได้อย่างจริงใจ เพราะมั่นใจว่าพระองค์ทรงรัก และหวังดีต่อมนุษย์จริงและช่วยมนุษย์จนสุดความสามารถ เราจึงจะเห็นใจพระองค์ได้อย่างจริงใจและเต็มใจร่วมมือกับพระองค์ ความคิดเช่นนี้เป็นความเชื่อของนักปรัชญากรีกที่นับถือพระเจ้ามาก่อน มีผู้นำเอาแง่คิดนี้มาถกกันต่อมาจนทุกวันนี้ ที่สำคัญคือ นักสรรพันตรเทวนิยม (Panenthcism Stuart Mill 1806-1873)