Mirandola, Conte Giovanni Pico della เคานต์โยวานนี ปีโคแห่งมิรานโดลา

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

Conte Giovanni Pico della Mirandola เคานต์โยวานนี ปีโคแห่งมิรานโดลา ( 1463-1494) เกิด ณ วันที่ 24 กุมภาพันธ์ ค.ศ.1463 เป็นบุตรชายของเจ้านครรัฐคอนคอร์เดีย (Concordia) ทางภาคเหนือของอิตาลี บิดานามว่าฟรันเชสโคที่ 1 แห่งมิรานโดลา เนื่องจากไม่ใช่บุตรหัวปี ไม่มีสิทธิเป็นเจ้านคร จึงหันมาเอาดีทางการศึกษา ชอบหาความรู้ทุกอย่าง

อายุ 14 ปี (ค.ศ.1477) เข้าเรียนกฎหมายในมหาวิทยาลัยโบโลญา 2 ปีต่อมาเรียนวรรณคดีและปรัชญาในคณะมนุษยศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยแฟร์รารา ได้รู้จักกับซาโวนาโรลา (Savonarola) นักพรตคณะโดมีนิเคิน และมีศรัทธาต่อเจตนาปฏิรูปศาสนาและสังคมของท่านผู้นี้มาก ปีต่อมาเรียนลัทธิแอเริสทาเทิลที่มหาวิทยาลัยแห่งปาดัว ในขณะเดียวกันก็เรียนปรัชญาอาหรับและปรัชญายิวจากอาจารย์เชื้อสายยิว นามว่า เอเลียแห่งเมดีโก (Elia del Medigo) ซึ่งเปิดสำนักส่วนตัวสอนที่ปาดัว อายุ 19 ปี เรียนภาษากรีกและปรัชญากรีกที่มหาวทิยาลัยแห่งปาเวีย เริ่มติดต่อทางจดหมายกับสำนักเพลโทว์แห่งฟลอเรนซ์ สนใจงานเขียนของฟิชีโนเป็นพิเศษ ในขณะเดียวกันก็ฝึกฝนแต่งกวีนิพนธ์ด้วย แสดงความรู้สึกปลงอนิจจังกับโลกียสุข อายุ 20 ปี ตกลงใจไม่ยุ่งเกี่ยวกับทรัพย์สินและสิทธิ์ในนครรัฐของตน เพื่อเป็นการตอบแทนพี่ชายที่ยอมให้ค่าเลี้ยงดู 1/3 ของค่าเช่าที่ดิน ซึ่งปีโคก็พอใจอย่างยิ่งที่จะได้แสวงหาความรู้ต่อไปได้อย่างไม่ต้องกังวลใจในเรื่องค่าใช้จ่ายและการหาเลี้ยงชีพ

ปีต่อมา (ค.ศ.1484) ย้ายภูมิลำเนาไปอยู่ที่ฟลอเรนซ์ ผูกมิตรกับเจ้านครรัฐแห่งฟลอเรนซ์ขณะนั้นนามว่าโลเรนโซแห่งเมดิชิ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับฟิชีโนผู้อำนวยการสำนักเพลโทว์ กับโปลีสิอาโน (Poliziano) กวีนักมนุษยนิยม และกับนักมนุษยนิยมอื่น ๆ ในนครฟลอเรนซ์ ซึ่งขณะนั้นหลงใหลภาษาละตินสำนวนซีเสอโรวกันอย่างยิ่ง แต่ก็ยังไม่รู้สึกพอใจกับความรู้ของตน ปีค.ศ.1485 เมื่ออายุได้ 22 ปีก็ไปเรียนเทววิทยาที่มหาวิทยาลัยปารีส รู้สึกพอใจ ยกย่องอไควเนิสว่าเป็น “ความรุ่งโรจน์ของเทววิทยา”(Splendor Theologiae = the Splendor of Theology) ตั้งใจจะกลับไปเขียนความคิดของตนในอิตาลี

ปีต่อมา ค.ศ.1486 ไปอยู่อาเรซโซ (Arezzo) เกิดหลงใหลเจ้าสาวของหนุ่มตระกูลเมดิชิที่นั่นเข้า คิดสั้นถึงขั้นฉุดคร่า จึงถูกตามล่าและถูกสั่งสอนได้รับบาดเจ็บ โลเรนโซแห่งเมดิชิขอชีวิตไว้จึงรอดตาย หลบหนีไปเปรูยา (Perugia) ปลงตก ตั้งหน้าหาความรู้อย่างมุมานะ พบอาจารย์เอเลีย (Elia) ชาวยิวคนเดิม ฝากตัวเป็นศิษย์อย่างเต็มที่ ทั้งเรียนทั้งฝึกฝนสมาธิจนเข้าฌานได้ เอาประสบการณ์มาเขียนเป็นหนังสือ ว่าด้วยภวันต์กับเอกะ (ลต.De Ente et Uno = On the Being and the One)

ในขณะเดียวกันก็ได้เรียนภาษาตะวันออกโบราณ ทั้งฮีบรู อาหรับ และแคลเดีย จากอาจารย์ฟลาวีโอ มีธรีดาเต (Flavio Mithridate) สนใจเรียนจนอ่านคัมภีร์โบราณและตำราไสยศาสตร์เป็นภาษาเหล่านี้ได้ เป็นเหตุให้ปีโคนำเอาไสยศาสตร์เข้ามารวมกับศาสนาและปรัชญา ขบคิดจนเข้าใจเป็นระบบเดียวกัน โดยยึดเอาคำสอนของพระเยซูเป็นหลัก และสรุปว่าจะเป็นทางนำไปสู่สันติภาพถาวร เป็นผู้รอบรู้และปฏิบัติตนอย่างจริงจัง อุเบกขา ปลงตก วางเฉยต่อทุกสิ่ง

ปีค.ศ.1486 อายุ 23 ปี ไปอยู่ที่กรุงโรม เผยแพร่หนังสือ หัวข้อสรุปปรัชญา ไสยศาสตร์ และเทววิทยา (Conclusiones Philosophicae, Cabalisticae et Theologicae = Conclusions of Philosophy, Cabalistics and Theology) ซึ่งมีด้วยกัน 900 ข้อ หวังจะแสดงว่าคริสตศาสนาเป็นศูนย์รวมของความรู้ทุกอย่างของมนุษย์

ปีต่อมาตั้งใจจะเชิญนักปราชญ์ที่สนใจไปถกปัญหา 900 ข้อในหนังสือเล่มนั้นอย่างเสรีในกรุงโรม แต่สันตะปาปาอินโนเซนต์ที่ 8 (Innocent VIII) ไม่ทรงยินยอมให้มีการสัมมนาดังกล่าว เพราะทรงกลัวว่าจะเป็นช่องทางให้เกิดการแตกร้าวกันใหญ่โตต่อไป

ยิ่งกว่านั้นสำนักสันตะปาปาตั้งประเด็นสงสัย 13 ข้อ เมื่อปีโคตอบโต้อย่างก้าวร้าวไม่เกรงกลัว ทำให้ถูกประณามทั้ง 900 ข้อ เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 1487 จึงรีบหนีภัยไปฝรั่งเศส แต่ก็ถูกจับที่ลีองส์

กษัตริย์ชาลส์ที่ 8 ปล่อยตัวและขับไล่ออกจากประเทศฝรั่งเศส จึงหนีมาพึ่งเจ้านครโลเรนโซแห่งฟลอเรนซ์ ตั้งหน้าบำเพ็ญภาวนา และพยายามแสวงหาความสอดคล้องระหว่างความคิดของเพลโทว์กับแอเริสทาเทิล ได้หนังสือ ว่าด้วยความกลมกลืนระหว่างเพลโทว์กับแอเริสทาเทิล (ลต. De Concordia Platonis et Aristotelis= On the Harmony between Plato and Aristotle)

ปี 1493 ได้รับการปลดเปลื้องจากข้อกล่าวหา จึงสมัครเข้าถือพรตในคณะโดมีนิเคิน และปฏิบัติฌานอย่างจริงจัง ถึงแก่มรณภาพในปีต่อมา ก่อนมรณภาพได้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์สินของตนทั้งหมดให้โรงพยาบาลซันตามารีอา เขียนหนังสือเล่มสุดท้ายชื่อ ถกปัญหาโหราศาสตร์(ลต.Disputationes in Astrologiam = Disputations in Astrology) ให้ข้อคิดว่าเราอาจจะรู้กฎของดวงดาวได้ด้วยการสังเกต นับเป็นจุดริเริ่มที่จะให้เกิดขบวนการธรรมชาตินิยมต่อไป นับว่าปีโคแห่งมีรานโดลาเกิดมาเพื่อแสวงหาความรู้จริง ๆ มีอายุเพียง 31 ปีก็ได้ผ่านการศึกษาเกือบจะรอบด้านของสมัยนั้น ทั้ง ๆ ที่ฐานะของท่านอาจจะบันดาลความสุขทางโลกียะให้แก่ผู้แสวงหาได้อย่างสบาย แต่ท่านกลับมุ่งแสวงหาความสุขทางปัญญาและทางใจ ต้องนับว่าเป็นบุคคลที่น่าสรรเสริญคนหนึ่ง

เนื่องจากปีโคมีโอกาสได้เรียนรู้ปรัชญาหลายแบบ และมีความโน้มเอียงทางประนีประนอม จึงมีปัญหาว่าจะเข้าใจปรัชญาระบบต่าง ๆ ให้สอดคล้องกันทั้งหมดได้อย่างไร รวมทั้งสอดคล้องกับคัมภีร์ไบเบิลด้วย ท่านเองเชื่อเป็นมูลบทอยู่ตลอดเวลาว่าความคิดของนักปราชญ์ต่าง ๆ อยู่ในระบบเดียวกัน ความขัดแย้งเกิดจากการเข้าใจอย่างผิวเผิน หากตรึกตรองให้ลึกซึ้งจริง ๆ จะพบว่าสอดคล้องกันยิ่งกว่าจะขัดแย้งกัน แม้แต่ไสยศาสตร์ท่านก็มองเห็นว่ามีปรัชญาลึกซึ้งแฝงอยู่ในนั้น ดังที่ท่านวิเคราะห์ในหนังสือ ถกปัญหาโหราศาสตร์

ท่านเชื่อด้วยว่าการมองรวมระบบเช่นนี้จะช่วยยกย่องศักดิ์ศรีของมนุษย์ดีกว่าการแตกแยกและโต้แย้งกัน ดังปรากฏในหนังสือ ปาฐกถกาเก๋ไก๋ที่สุดว่าด้วยศักดิ์ศรีของมนุษย์ (ลต. De Hominis Dignitate Oratio Elegantissima= The Most Elegant Discourse on the Dignity of Man) โดยชี้แจงว่าเหตุการณ์ทั้งหลายที่เกิดขึ้นมิได้มีสาเหตุมาจากการโคจรของดวงดาวเพียงอย่างเดียว แต่ทว่ามีสาเหตุส่วนมากมาจากเหตุการณ์ในโลกนี้เอง ดังนั้นโหราศาสตร์จึงไม่อาจทำนายเหตุการณ์ได้อย่างน่าเชื่อ และไม่อาจจะกำหนดชะตาชีวิตของมนุษย์ได้

ปีโคเป็นนักประนีประนอมที่น่าพิศวงในสมัยที่นักปราชญ์มีทิฐิ ปีโคยกย่องทุกฝ่ายว่ามีส่วนดี แม้จะไม่เห็นด้วยกับโหราศาสตร์ในการเดาเหตุการณ์ แต่ก็ยกย่องโหราศาสตร์ในแง่สร้างความเชื่อถือว่าเอกภพมีกฎเกณฑ์เป็นระบบแน่นแฟ้น แม้จะยกย่องสำนักเพลโทว์แต่ก็ชมเชยแอเริสทาเทิลว่าเสริมความคิดของเพลโทว์อย่างดียิ่ง ชมเชยอไควเนิสว่าเป็น “ความรุ่งโรจน์แห่งเทววิทยาของเรา”

ปีโคเป็นนักมนุษยนิยมแบบคริสต์ (Christian humanism) และเป็นผู้นำหน้าลัทธิธรรมชาตินิยมในเวลาต่อมา ส่วนการถือพรตนั้นท่านยึดแนวทางของซาโนวาโรลา คือ หวังใช้ฌานเพื่อเข้าถึงกฎของเอกภพและความเป็นจริงทั้งหลาย