modern philosophy ปรัชญานวยุค

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

เราได้ศึกษามาแล้วว่านวยุคเป็นยุคของกระบวนทรรศน์ที่ 4 ที่เชื่อว่าวิธีการวิทยาศาสตร์จะมีศักยภาพที่จะแก้ปัญหาทุกอย่างของมนุษย์ และจะสามารถสร้างสวรรค์ให้เห็นกับตาและได้เสวยจริง ๆ ในโลกนี้ แทนสวรรค์หรือแดนปรมังสุขัง (บรมสุข) ที่ศาสนาต่าง ๆ เสนอเป็นเครื่องล่อใจให้ทำดีในลักษณะต่าง ๆ กัน กระบวนทรรศน์ที่ 4 หวนกลับไปหาเจตนาของกระบวนทรรศน์ที่ 1 และพยายามแสวงหาวิธีการใหม่ ๆ เพื่อตอบสนองเจตนาดังกล่าวโดยเน้นความเชื่อว่าเอกภพมีกฎเกณฑ์ตายตัวที่เชื่อมสัมพันธ์กันเป็นระบบเครือข่าย ซึ่งปัญญาของมนุษย์สามารถไล่เรียงรู้ได้ด้วยสมรรถภาพเหตุผล จึงได้มีความพยายามกำหนดกฎเกณฑ์การใช้สมรรถภาพเหตุผลขึ้นเป็นหลักตรรกวิทยา ความคิดดังกล่าวรวบยอดลงเป็นคำศัพท์ว่า logocentrism (วจนศูนย์นิยม) คือ เน้นความสำคัญของระบบเครือข่ายนั่นเอง

ยุคกลางรับถ่ายทอดความเชื่อเรื่องวจนศูนย์นิยมมาใช้เป็นเครื่องมือศึกษาเทววิทยา เพื่อบรรลุความสุขในโลกหน้า โดยไม่ได้พัฒนาความรู้ของโลกนี้มากนัก มีแต่การแสวงหาเครือข่ายของเอกภพกันอย่างลับ ๆ ล่อ ๆ เพราะกลัวจะขัดแย้งกับเทววิทยาแล้วจะต้องเดือดร้อนทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

กาลิเลโอเป็นแบบอย่างของผู้ชูป้ายประกาศจุดยืนของกระบวนทรรศน์ที่ 4 อย่างไม่สะทกสะท้าน โดยเข้าใจว่าการคำนวณของคณิตศาสตร์นั่นแหละคือเส้นทางที่ไต่เต้าไปตามสายใยของเครือข่ายของเอกภพและข้ามไปถึงเครือข่ายในสวรรค์ด้วย กาลิเลโอจึงกล้ายืนหยัดเผชิญหน้ากับนักเทววิทยาโดยมั่นใจว่าตนสามารถเข้าใจเรื่องของพระเจ้าและสวรรค์ในระบบเครือข่ายเดียวกันและด้วยหลักเหตุผลเดียวกัน

เมื่อกล่าวถึงคณิตศาสตร์ก็โปรดอย่าคิดว่าได้แก่บวกลบคูณหารหรือการคำนวณแบบเลขคณิต และพีชคณิตเท่านั้น แต่ให้คิดถึงการพิสูจน์ไล่เรียงแบบสัจพจน์นิยมของยูคลิด (Euclidean Axiomatism) ด้วย แต่ทว่าเคพเลอร์ไม่แน่ใจในผลลัพธ์ของการคำนวณคณิตศาสตร์ จนกว่าจะมีการประจักษ์ (appearance) ช่วยรับรองค้ำประกัน กล่าวได้อีกอย่างว่าเคพเลอร์ถือว่าวิธีการคณิตศาสตร์เป็นเครื่องมือที่ดีสำหรับบุกเบิกหาแดนใหม่ ๆ ของความรู้ที่เป็นไปได้ เพราะความรู้ชุดหนึ่งอาจจะประสานกันดีทั้งระบบเป็นเครือข่ายหนึ่ง แต่ก็ยังไม่แน่ว่าจะมีส่วนตรงกับความเป็นจริงตรงไหนบ้างหรือไม่ ถ้าอยากจะรู้ว่าจริงตามระบบเครือข่ายของเอกภพหรือไม่ ต้องทดสอบให้ประจักษ์ การหาประสบการณ์เชิงประจักษ์จึงมีบทบาททางรับรองค้ำประกัน ยิ่งกว่าจะบุกเบิกหาความจริงใหม่ซึ่งมีศักยภาพทำได้น้อย

นักเหตุผลนิยมจะนำเอาความคิดของกาลิเลโอไปพัฒนา ส่วนลัทธิประสบการณ์นิยมชอบเคพเลอร์มากกว่า