philosophy, meaning of ความหมายของปรัชญา

ผู้แต่ง : รวิช  ตาแก้ว

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

คำว่า “ปรัชญา” เป็นศัพท์บัญญัติของราชบัณฑิตยสถาน เพื่อแปลคำว่า philosophy ในภาษาอังกฤษ แต่ที่มาของ 2 คำนี้ต่างกันคนละฟากแม่น้ำทีเดียว

คำว่า “Philosophy” มาจากรากศัพท์ภาษากรีกโบราณ philoเป็นรากศัพท์ทีมีความหมายกลาง ๆ เกี่ยวกับเรื่องรัก ๆ ใคร่ ๆ philosแปลว่าผู้มีความรัก และ philiaแปลว่าความรัก phileinแปลว่ารัก และ philoteแปลว่าฉันรักเธอ ส่วนคำ Sophia แปลว่าความปราดเปรื่อง เพราะฉะนั้น philosophia หรือ philosophy จึงมีความหมายตามรากศัพท์ว่า ความรักหรือความปรารถนาจะเป็นปราชญ์ นั่นคือ รู้ตัวเองว่ายังไม่ฉลาดแต่อยากจะฉลาด หรือแปลอย่างรวบรัดว่าความอยากรู้อยากเรียนอยากฉลาด และ philosopher ก็ต้องแปลว่าผู้อยากรู้อยากเรียนอยากฉลาด อย่างท่านผู้กำลังอ่านหนังสือเล่มนี้อยู่ ถ้าท่านอ่านด้วยความอยากรู้อยากเรียนอยากฉลาด ท่านก็เป็น philosopher แล้วตามตัวอักษร จากรากศัพท์กรีกนี้เองกลายมาเป็นศัพท์คำนี้ในภาษาทั้งหลายของอารยธรรมตะวันตก หรือที่เรียกตามภาษาชาวบ้านว่า “ภาษาฝรั่ง”

“ปรัชญา” มาจากรากศัพท์สันสกฤตว่า ชญา แปลว่า รู้ เข้าใจ เติมอุปสรรค ปร เป็น ปรัชญา แปลว่าความปราดเปรื่องหรือความรอบรู้ เพราะฉะนั้น ปรัชญาจึงแปลว่าความรอบรู้ปราดเปรื่อง บางท่านจึงแปลเป็นความรู้อย่างฉลาด ความรู้อย่างวิเศษ

เท่าที่กล่าวมานี้ พิจารณาความหมายตามรากศัพท์ เมื่อใช้จริงเราใช้คำว่า “ปรัชญา” ตามความหมายของคำว่า “philosophy” ในภาษาอังกฤษ ซึ่งก็มีความหมายที่ใช้จริงไม่ตรงกันกับรากศัพท์นัก จะหมายความว่าอะไรแน่นั้นเราจำเป็นต้องพิจารณาถึงเนื้อหาของวิชานี้เสียก่อน

อย่างไรก็ตาม ในเมื่อทุกภาษาตั้งใจแปลจากคำดั้งเดิมภาษากรีกก็ควรยึดความหมายของภาษาดั้งเดิมเป็นหลักในการตีความหมายตามเจตนา ของผู้กำหนดศัพท์ คือ ปรัชญาแปลว่าความอยากรู้อยากเรียนอยากฉลาด ใครอยากรู้อยากเรียนอยากฉลาดคือนักปรัชญาตามภาษาสามัญใครอยากรู้อยากเรียนไม่ช้าจะฉลาด ใครไม่อยากรู้ไม่อยากเรียนไม่อยากฉลาดก็ไม่มีวันจะฉลาด