probability, philosophical ความเป็นไปได้ของปรัชญา

ผู้แต่ง : รวิช  ตาแก้ว

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

คำตอบที่มีเหตุผลสนับสนุนหรืออย่างน้อยก็อธิบายได้โดยไม่ขัดแย้งในตัว ทั้งนี้ก็เพราะบางคำตอบอาจจะหาเหตุผลไม่ได้ หรือผู้ตอบไม่เชื่อในน้ำหนักของเหตุผล เมื่อเป็นเช่นนี้ก็ต้องอธิบายให้เข้าใจได้โดยไม่ขัดแย้งในคำอธิบายของตนเอง ถ้ามีการขัดแย้งกันในตัวก็ไม่ถือว่าเป็นคำตอบที่เป็นไปได้ นักปรัชญาไม่รับพิจารณา

พระพุทธเจ้าได้ตรัสเปิดทางให้มีคำตอบที่เป็นไปได้ไว้ โดยทรงห้ามมิให้ยึดมั่นถือมั่นตามหลักการดังนี้ว่า “อิทเมวะ สัจจัง โมฆะ มัญญัง” แปลได้ความว่าความคิด (ของฉัน) นี้แล (เท่านั้น) เป็นสัจธรรม นอกจากนั้นแล้วล้วนแต่โมฆะใช้ไม่ได้ทั้งสิ้น ได้ตรัสห้ามไว้เช่นนี้ก็หมายความว่าให้ถือตรงกันข้าม ใครคิดไม่เหมือนฉันใช่ว่าจะเป็นโมฆะไร้ประโยชน์หรือต้องห้ามไปเสียทั้งหมดไม่ พึงรับด้วยวิจารณญาณของกาลามสูตร เห็นว่าดีมีประโยชน์ให้คุณตามหลักวิจารณญาณ คือปฏิบัติแล้วปราชญ์ที่น่าเชื่อถือจะยกย่องสนับสนุนก็ให้รับไว้และนำไปปฏิบัติ หากเห็นว่าไม่เข้าเกณฑ์สำหรับตนก็พึงปล่อยวางเสีย เปิดโอกาสให้ผู้อื่นได้พิจารณาด้วยวิจารณญาณของตนเองบ้าง และปล่อยให้ปราชญ์อื่นๆได้วิเคราะห์และประเมินค่าด้วยวิจารณญาณดูบ้าง

หากปราชญ์ที่ได้มาตรฐานมีความเห็นไม่ตรงกันก็พึงให้เป็นเสรีภาพของแต่ละคนที่จะตัดสินใจเลือกปฏิบัติด้วยวิจารณญาณเฉพาะตัว ผู้ตั้งใจทำดีทั้งหลาย แต่มีทรรศนะไม่ตรงกันก็พึงร่วมมือกัน ส่งเสริมกัน แลกเปลี่ยนประสบการณ์กัน เพื่อให้ได้มาซึ่งความดีเด่นในลักษณะหลากหลาย  ให้ความจริงปรากฏในหลายแง่ หากปราชญ์ที่ได้มาตรฐานมีความคิดเห็นตรงกันว่าให้โทษ ก็พึงระมัดระวัง หากตนเองเห็นพ้องด้วยตามหลักวิจารณญาณของตน ก็พึงร่วมมือกันป้องกันมิให้เป็นภัยแก่สังคมไปมากกว่านั้น หากพบต่อมาว่าตนเข้าใจผิด ต่อต้านเพราะเข้าใจผิด หรือต่อต้านเกินแก่เหตุ ก็พึงยอมรับผิดและเสียใจที่เข้าใจผิด ขออภัยแก่กันและให้อภัยแก่กัน เริ่มต้นร่วมมือส่งเสริมและแบ่งปันประสบการณ์กันต่อไป

พระเยซูก็เคยตรัสไว้ว่า ในวันสิ้นโลกจะมีผู้มาอวดอ้างต่างๆนานาว่าได้ทำอย่างโน้น พูดอย่างนี้ รวมทั้งการประณามฝ่ายต่างๆด้วยในพระนามของพระเจ้า แต่พระเจ้าจะตรัสว่า “เราไม่รู้จักเจ้า” และพระเยซูได้เสริมว่าพระเจ้าทรงพิจารณายอมรับแต่ประเด็นเดียวคือ ได้ปฏิบัติความรักอย่างเสียสละต่อทุกคนโดยไม่เลือกหน้าหรือไม่ ซึ่งก็หมายความว่าใครจะคิดอย่างไรนั้นไม่สำคัญ สำคัญอยู่ที่ว่าคิดแล้วรักเพื่อนมนุษย์ทุกคนโดยไม่เลือกหน้า ไม่ถือเขาถือเราหรือไม่