proof from hypothesis พิสูจน์จากสมมุติฐาน

ผู้แต่ง : รวิช  ตาแก้ว

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

ชาวเกาะบริเทนภายใต้อิทธิพลความคิดของโรเชอร์ เบเคิน(1220-92) และแฟรงซิส เบเคิน(1561-1626)  มีแนวโน้มที่จะไม่เชื่อว่าปัญญามนุษย์จะมีความสามารถหยั่งรู้ตามลำพังพอที่จะเข้าถึงความจริงที่ใช้เป็นปฐมบทสำหรับการพิสูจน์ด้วยสัจพจน์ได้  แต่ถ้าหากได้สังเกตและทดลองให้มีประสบการณ์เพียงพอ ความสามารถหยั่งรู้ของปัญญาก็จะทำการถอดสิ่งสากล (ตามคำสอนของแอเริสทาเทิล) ใช้เป็นปฐมบทสำหรับพิสูจน์จากสัจพจน์ได้ หรือจะใช้เป็นปฐมบทสำหรับคำนวณหาความจริงตามแนวของไลบ์นิซก็ได้ หรือจะพอใจเรียกผลที่ได้ว่าเป็นสมมุติฐานที่น่าจะเป็นใช้คำนวณตามคติของการพิสูจน์จากสมมุติฐาน (Hypothetico-deductive proof or proof from hypothesis) ก็ได้ กลุ่มนี้เรียกตัวเองว่าสำนักประสบการณ์นิยมซึ่งเป็นหลักสำคัญของขบวนการพุทธิปัญญาและขบวนการวจนศูนย์นิยม  แล้วเรียกกลุ่มทางภาคพื้นยุโรปที่ใช้ปัญญาหยั่งรู้หาปฐมบทที่แน่ใจได้ 100% ว่าเป็นสำนักเหตุผลนิยม

ฝ่ายพิสูจน์จากประสบการณ์มีตัวแทนที่สำคัญ คือ โรเชอร์ เบเคิน(Roger Bacon 1220-92) ;  วีลเลียมแห่งอากเคิม(William of Ockham 1282?-1349) ;  แฟรงซิส เบเคิน(Francis Bacon 1561-1626) ;  จอห์น ลัค(John Locke 1632-1704) ;  ยอร์ช เบิร์กเลย์(George Berkeley 1688-1753)  ซึ่งได้ชื่อพิเศษว่าลัทธิมโนคตินิยมเชิงประสบการณ์ (empirical idealism) ;  เดวิด ฮิวม์(David Hume 1711-76)  ซึ่งได้ชื่อพิเศษว่า ลัทธิประสบการณ์นิยมสุดขั้ว (extreme empiricism) ; เจเรอมิ  เบนเธิม(Jeremy Bentham 1748-1832) ; จอห์น สจ๊วต มิล(John Stuart Mill 1806-73)  ซึ่งได้ชื่อพิเศษว่า ลัทธิประโยชน์นิยม (utilitariamism) ;  เบอร์เทรินด์ รัสเซล(Bertrand Russell 1872-1970)  ซึ่งได้ชื่อพิเศษว่าลัทธิสัจนิยมใหม่ (neorealism) ;  แวลเฟริด  แอร์(Alfred Jules Ayer (1910- )  ซึ่งได้ชื่อพิเศษว่า ลัทธิประสบการณ์นิยมเชิงตรรกะ (logical empiricism)  และลีโอนาร์โด  ดาวีนชี(Leonardo da Vinci 1451-1519) ; ฯลฯ

เป้าหมายหลักของกลุ่มนี้ก็เช่นเดียวกับกลุ่มที่ปลีกตัวจากปรัชญาอัสสมาจารย์ คือ ต้องการแสวงหาวิธีการวิทยาศาสตร์ที่เหมาะสมเพื่อใช้เป็นวิธีการสำหรับการแสวงหาความรู้ทุกอย่างด้วย  เพื่อได้ความจริง