Protagoras of Abdera เผรอแทกเกอเริส

ผู้แต่ง : รวิช  ตาแก้ว

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

เผรอแทกเกอเริส (Protagoras ก.ค.ศ.481-411)เป็นชาวเมืองเดียวกันกับเดอมาคเขรอเถิส (Democritus ก.ค.ศ.460-370) จึงน่าจะรู้ปรัชญาของเดอมาคเขรอเถิสเป็นอย่างดี แต่ก็ได้สนใจหาความรู้เพิ่มเติมอีกมาก ไปกรุงเอเธนส์ 3 ครั้ง ได้เงินค่าสอนมาก เพราะมีผู้สนใจฟังคำบรรยายและเต็มใจให้เงินตอบแทน แสดงว่าเป็นคนมีฝีปากดีจริงๆ เผรอแทกเกอเริสได้ท่องเที่ยวหาความรู้มามาก พบแต่ความคิดเห็นแตกต่างกันไปต่างๆนานา ต่างก็มีเหตุผลสนับสนุนน่าเชื่อทั้งสิ้น จะเชื่อทางหนึ่งก็เสียดายทางอื่น จึงมีคำถามขึ้นมาในใจว่า

คนเรามีมาตรการสำหรับตัดสินความจริงและความดีหรือไม่

ทั้งนี้ก็เพราะเห็นว่าคำถามเรื่องปฐมธาตุมีหลายคำตอบ เช่นเธลิสว่าเป็นน้ำ  แอนเนิกซีเมอนิสว่าเป็นลม เฮร์เรอคลายเถิสว่าเป็นไฟ พาร์เมนเนอดิสและสำนักว่าเป็นดิน เอิมเพดเดอขลิสและสำนักว่าเป็น 4 ธาตุ ดิน น้ำ ลม ไฟ ต่างฝ่ายต่างก็มีเหตุผลของตน ไม่มีใครยอมใคร ในกรณีเช่นนี้เผรอแทกเกอเริสจึงฉุกคิดได้ว่า หากเราจะมีมาตรการสากลที่ทุกคนยอมรับ เราก็อาจจะห้ามการทะเลาะวิวาทได้ โดยใช้มาตรการสากลวัดทุกฝ่าย ก็จะรู้ว่าฝ่ายใดตรงกับมาตรการ ให้ถือว่ามีความจริงสมบูรณ์แบบ หากผิดไปจากมาตรการสากล ก็มีความจริงมากน้อยแล้วแต่ว่าจะยังตรงกับมาตรการสากลมากน้อยเพียงใด ทั้งนี้ต้องยอมเชื่อว่าโครงสร้างของสมองของมนุษย์ไม่เหมือนกันครับ ใครมีโครงสร้างสมองแบบไหนก็คิดไปตามแบบนั้น ใครมีโครงสร้างสมองคล้ายๆกันก็จะจับกลุ่มกันเป็นสำนัก ๆ ไป

เผรอแทกเกอเริสพบว่า เราต้องตัดสินความจริง-เท็จอยู่เสมอ ดังนั้นในทางปฏิบัติเราต้องอิงมาตรการ และมาตรการดังกล่าวก็คือ โครงสร้างสมองของตนเอง ดังสูตรของเผรอแทกเกอเริสว่า “คนเป็นมาตรการวัดทุกสิ่ง” (Man is the measure of all things) ซึ่งหมายความว่าคนแต่ละคนเป็นมาตรการสำหรับตน  สองพันปีต่อมาคานท์ (Immanuel Kant) ชาวเยอรมันจะพูดกลับว่า โครงสร้างสมองของมนุษย์ทุกคนเหมือนกัน  ทำให้ยิ่งใหญ่มาจนทุกวันนี้