reconstructionism   ลัทธิรื้อสร้างใหม่

ผู้แต่ง : ศุภชัย  ศรีศิริรุ่ง

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

กระแสความเป็นไปของแนวคิดแบบหลังนวยุคนั้นมีการแปรเปลี่ยน ต่อเนื่องกันไปได้เรื่อย ๆ ไม่สิ้นสุด  โดยในระยะแรกเริ่มเป็นการต่อต้านกระแสนวยุคและลัทธินวยุคนิยม (modernism) ที่เชื่อใจนวจนศูนย์ ด้วยวิธีขัดแย้ง โจมตีนักปรัชญาทุกคนที่ยังเชื่อในระบบเครือข่ายนวจนศูนย์ทุกรูปแบบตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เกิดเป็นกระแสหลังนวยุคนิยมแบบสุดขั้ว (extreme postmodernism) ที่ไม่เชื่อว่ามีความเป็นจริงเป็นระบบอยู่เบื้องหลังความรู้ จึงตั้งหน้าปฏิเสธทุกอย่างโดยไม่เสนออะไรขึ้นมาแทนของเก่าเลย  ได้ชื่อว่า ลัทธิรื้อถอนนิยม (deconstructionism) ที่มุ่งรื้อถอน และวิพากษ์ทุกอย่างที่ขวางหน้าโดยเฉพาะอย่างยิ่งสิ่งที่ถูกอ้างว่าเป็นระบบความรู้ที่แท้จริง เป็นสัจธรรม ความเป็นจริงที่ถูกต้องที่ทุกคนต้องยอมรับ  ว่าเป็นเพียงจินตนาการความเพ้อฝัน เป็นอภิเรื่องเล่า (metanarrative) เป็นเรื่องเหลวไหลทั้งนั้น นักนิยมรื้อถอนจะหยุดอยู่ตรงนี้

ในขณะที่นักปรัชญาอีกกลุ่มหนึ่งแย้งท่าทีแบบนวยุคนิยมเดิมเช่นกัน แต่ไม่แย้งเนื้อหา จึงเหมือนกับเอาเนื้อหาเดิมมาศึกษาด้วยท่าทีใหม่ด้วยหลักการ Reread all reject none วิเคราะห์และ ประเมินค่าใหม่หมด แล้วให้แต่ละคนได้เลือกสิ่งที่ตนต้องการนำมาสร้างระบบใหม่เฉพาะตัว เป็นปรัชญาเฉพาะตัว เพื่อใช้เป็นแว่นมองหาความเข้าใจทุกสิ่งเพื่อให้ตนเองได้พัฒนาคุณภาพชีวิตสูงสุด และขณะเดียวกันก็เอื้อให้ผู้อื่นได้กระทำเช่นเดียวกับตน พวกที่คิดและทำอย่างนี้ได้ชื่อลัทธิโดยเฉพาะว่าลัทธิรื้อสร้างใหม่ (reconstructionism) จัดอยู่ในกลุ่มหลังนวยุคนิยมแบบสายกลาง (moderate postmodernism) ที่เชื่อว่ามีความเป็นจริงอยู่แต่เรารู้ไม่ได้ เพราะภาษาสื่อได้แต่ความรู้แสวงวัตถุที่มีทั้งส่วนวัตถุวิสัยและอัตวิสัยปนกันอยู่อย่างแยกไม่ออก ความรู้ของเราจึงตรงกับความเป็นจริงเพียงส่วนหนึ่ง โดยไม่อาจรู้ได้ว่ามันถูกส่วนอัตวิสัยบิดเบือนไปแค่ไหน นักคิดกลุ่มนี้ จึงเสนอความเป็นจริงใหม่ที่ควรสนใจคือ ความหมายของสิ่งและเรื่องราวต่าง ๆ ที่พบเห็นรอบ ๆ ตัวเรา เป็นความเป็นจริงที่อยู่ในประสบการณ์ของทุกคน ที่พบเห็นอยู่ทั่วไป และสร้างปัญหาอยู่เป็นประจำ เป็นเรื่องที่ควรสนใจศึกษาเพราะจะช่วยให้ความเป็นอยู่ของมนุษย์ดีขึ้นได้อย่างแน่นอน

อันที่จริงการพยายามจัดประเภท นักคิดหลังนวยุคดังกล่าว ดูเหมือนจะผิดเป้าหมายของลัทธิหลังนวยุคนิยมอยู่ในตัว เพราะนักหลังนวยุคไม่เชื่อในการจัดระบบ จัดประเภทหรือจัดระเบียบ การนำเสนอด้วยเกณฑ์ใดเกณฑ์หนึ่งที่สำเร็จรูปอันนำไปสู่การเก็บกด ปิดกั้นเกณฑ์อื่น ๆที่เป็นไปได้  การจัดประเภทนักหลังนวยุคดังกล่าวจึงเป็นเพียงเครื่องมือในการนำเสนอ อธิบาย ทำความเข้าใจอย่างง่าย และมิใช่การจัดประเภทที่แยกขาดจากกันได้ ทว่าส่วนใหญ่จะมีลักษณะเป็นพิสัยที่ต่อเนื่อง คาบเกี่ยวและลดหลั่นกันไปจากสายกลางที่สุดจนถึงสุดขั้วที่สุด