scholasticism ปรัชญาอัสสมาจารย์

ผู้แต่ง : กันต์สินี  สมิตพันธ์

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

ในการศึกษาปรัชญาอัสสมาจารย์ ต้องไม่ลืมข้อเท็จจริงที่สำคัญอยู่ข้อหนึ่งว่า ไม่มีนักปรัชญาคนใดในยุคกลางคิดปรัชญาเพื่อรู้พิศวงอย่างเพลโทว์หรือเอเริสทาเทิล แต่พวกเขาคิดปรัชญาเพื่อเข้าใจศาสนาและกำหนดแนวทางปฏิบัติเพื่อให้ได้ชีวิตพระเป็นเจ้า

การแยกเนื้อหาปรัชญาออกพิจารณาอย่างอิสระจากภูมิหลัง จึงมักจะทำให้เข้าใจไขว้เขว และชักนำให้ประเมินค่าปรัชญาอัสสมาจารย์ผิดพลาดไปจากลักษณะที่ควรจะเป็นอย่างมาก อย่างเช่นปัญหาเรื่องสิ่งสากล หากแยกพิจารณาโดยไม่คิดถึงภูมิหลัง อันได้แก่ความต้องการอธิบายข้อเชื่อ เรื่องความสัมพันธ์ระหว่างผู้สร้างกับสิ่งสร้างแล้ว จะรู้สึกว่าเป็นเรื่องเหลวไหลไร้สาระ ไม่น่าจะเสียเวลามาถกเถียงกันเป็นเรื่องใหญ่โต ดังนี้เป็นต้น

ในทำนองเดียวกันผู้ที่ศึกษาปัญหาเรื่องสิ่งสากลให้สัมพันธ์กับเรื่องการสร้างโลกโดยไม่พิจารณาถึงเป้าหมายว่า นักปราชญ์อัสสมาจารย์ขบคิดเรื่องดังกล่าวเพื่อสรุปหาแนวทางปฏิบัติให้ได้ชีวิตพระเป็นเจ้า ก็ยังมิได้มีมโนภาพถึงปรัชญาอัสสมาจารย์ดีขึ้นมากนัก เพราะคงจะสรุปในทำนองคล้ายกันว่าเสียเวลาถกเถียงกันในเรื่องไร้สาระอันไม่เกี่ยวกับการดับทุกข์ ดังที่เคยปรากฏเป็นข้อสรุปจากการศึกษาปรัชญาอัสสมาจารย์เช่นนี้อยู่บ่อย ๆ แม้จากนักเขียนปรัชญาชาวตะวันตกเองด้วย ผู้ที่สรุปเช่นนี้แสดงให้เห็นว่ายังมิได้ศึกษาปรัชญาอัสสมาจารย์ให้ถ่องแท้พอ แต่ก็น่าเห็นใจ เพราะยากที่จะศึกษาให้ถ่องแท้ได้ด้วยเวลาอันจำกัด และโดยทั่วไปก็มักจะให้เวลาสำหรับศึกษาปรัชญาอัสมาจารย์กันน้อยเหลือเกิน

ผู้สอนเองก็ไม่อาจจะให้เวลามากนักสำหรับเตรียมสอนปรัชญาอัสสมาจารย์ให้ดีพอ และที่สำคัญก็คิดกันว่าเป็นเรื่องไม่สำคัญใคร ๆ ก็สอนได้ และก็สอนกันพอเป็นพิธีเป็นส่วนมาก ตำราปรัชญายุคกลางส่วนมากก็ดูเหมือนว่าเขียนขึ้นอย่างเสียไม่ได้ ที่มีเขียนขึ้นอย่างสมบูรณ์อยู่บ้างก็ไม่สู้นิยมใช้เป็นคู่มือ เพราะต้องเสียเวลาอ่านและขบคิดมาก สู้ใช้ตำราที่เขียนขึ้นอย่างลวก ๆ ไม่ได้นี่คือชะตากรรมของปรัชญาอัสสมาจารย์ในโลกปัจจุบัน จึงต้องยอมทนถูกตีความอย่างผิด ๆ อยู่มากแม้จากฝ่ายคริสตชนเองด้วย