Socratic truth ความจริงของซาคเขรอถิส

ผู้แต่ง : เอนก  สุวรรณบัณฑิต

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

ซาคเขรอถิส (Socrates ศต.ที่ 5 ก.ค.ศ.) 1 ใน 3 นักปราชญ์ยิ่งใหญ่ที่สุดของกรีซโบราณ ซาฟฟิสต์ที่มีชีวิตร่วมสมัยกับซาคเขรอถิสหลายคนมีคำสอนที่ทำให้คนเอารัดเอาเปรียบกัน คนโง่เป็นเหยื่อของคนฉลาด ซาคเขรอถิสตรองดูเห็นว่าชาวเอเธนส์มองความจริงแต่เพียงผิวเผิน มุ่งประโยชน์เฉพาะหน้า เอาง่ายเข้าว่า สุกเอาเผากิน พิจารณาแต่ความรู้เท่าที่ปรากฏแก่ประสาท ยังมีความรู้ลึก ๆ ซ่อนอยู่อีกมาก  มองผิวเผินย่อมไม่เห็น เหมือนในอ่างน้ำขุ่น เรามองไม่เห็นก้นอ่างว่ามีอะไรบ้าง ต้องรอให้น้ำใส เราจึงมองเห็น

ถ้าสมมุติเรามองดูน้ำในอ่างขณะน้ำขุ่น ก็ย่อมเปรียบได้กับการมองของชาวเอเธนส์นั่นแหละ อคติและกิเลสทำให้จิตใจของพวกเขาขุ่นมัว มองไม่เห็นว่าในส่วนลึกของใจ ซ่อนความรู้อะไรไว้ จึงชอบที่จะตัดสินเอาตามอารมณ์อันขุ่นมัวไปด้วยอคติและกิเลส เพราะสะดวกและง่ายดี อคติและกิเลสย่อมไม่เหมือนกันในแต่ละบุคคล จึงไม่แปลกอะไรที่คนเรามีความคิดเห็นแตกต่างกันออกไป บางครั้งถึงกับขัดแย้งตรงกันข้าม เพราะตัดสินด้วยจิตใจอันขุ่นมัวด้วยอคติและกิเลส ท่านจึงแนะนำให้ทำการเพ่งพินิจ (contemplation) ขจัดกิเลสทำจิตใจให้ผ่องแผ้ว จึงจะเข้าถึงความรู้จริงได้

อันที่จริงแล้วกลไกความคิดหรือโครงกสร้างสมองของคนเราเหมือนกันทุกคน  ที่ต่างกันคือกิเลสอันเป็นตัวการชักนำให้ไขว้เขวไปจากความจริงมาตรฐาน  ดังนั้นผู้ใดก็ตามที่ขจัดกิเลสได้หมดย่อมคิดแต่ความจริงและเป็นความจริงที่ตรงกันทุกคน  ดู ๆ ก็คล้ายคำแนะนำของพระพุทธเจ้า ความจริงที่ได้มาในสภาพนี้แหละเชื่อได้ว่าเป็นความจริงนิรันดรตายตัว ไม่ขึ้นต่อใคร แต่ยากที่บุคคลหนาด้วยกิเลสจะเข้าใจได้

สรุปได้ว่า ซาคเขรอถิส ถือว่าความจริงมีมาตรการแน่นอน เราสามารถเข้าถึงความจริงได้ และมั่นใจว่าเรารู้ความจริงได้ แต่ต้องใช้วิธีเพ่งพินิจ และกำจัดกิเลสจนเข้าถึงความจริงโดยตรงด้วยวิธีหยั่งรู้ตั้งแต่ระดับธรรมดา (simple intuition) จนถึงขั้นญาณวิเศษ (Transcendental Intuition) หรือตรัสรู้อย่างพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์