Spinoza , Baruch or Benedict สเพอโนว์เสอ

ผู้แต่ง : รวิช  ตาแก้ว

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

สเพอโนว์เสอ(1632-1677)เป็นชาวฮอลันดาเชื้อสายยิว เลื่อมใสวิธีหาความจริงของเดการ์ต นับว่าเป็นนักเหตุผลนิยมที่สำคัญอีกคนหนึ่ง พยายามแก้ไขจุดอ่อนของเดการ์ต โดยกำหนดมูลบทขึ้นมาใหม่ให้ใช้พิสูจน์ได้จริง ๆ ได้เขียนหนังสือขึ้นพิสูจน์ปรัชญาตามวิธีเรขาคณิต โดยเริ่มจากคำนิยาม (definition*)มูลบท (postulate*)  และปฐมบท พิสูจน์ทฤษฎีบท(theorem) ตามลำดับ โดยอ้างทฤษฎีบทที่พิสูจน์มาแล้ว บอกด้วยว่าใช้ทฤษฎีบทที่เท่าใดมาพิสูจน์ เมื่อพิสูจน์แล้วก็ลงท้ายด้วย ซ.ต.พ. (Q.E.D.) ตามแบบแผนเรขาคณิตทุกประการ

นิยามเริ่มต้นของระบบความคิดของสเพอโนว์เสอมีอยู่ 8 ข้อความ และมูลบท(postulate) มีอยู่ 7 ข้อความ รวมเป็นปฐมพจน์ 15 ข้อความด้วยกัน ส่วนมากเป็นข้อความระบุให้เห็นความแตกต่างระหว่างพระเจ้ากับสิ่งอื่นเช่น นิยามที่ 6 ว่า “By God I understand Being absolutely infinite, that is to say substance consisting of infinite attributes, each one of which expresses eternal and infinite essence.” (คำว่าพระเจ้าหมายถึงภาวะ ที่ไม่มีขอบเขตอย่างแท้จริง กล่าวคือ เป็นสาระที่ประกอบด้วยคุณลักษณะนับไม่ถ้วน ซึ่งแต่ละคุณลักษณะแสดงถึงสารัตถะนิรันดร และไม่มีขอบเขต) มูลบทที่ 1 ว่า “Everything which is, is either in itself or in another.” (ทุกสิ่งที่มีอยู่จะต้องมีอยู่โดยตนเองหรือโดยอาศัยสิ่งอื่น)

นักปรัชญาที่วางใจเป็นกลางย่อมจะเห็นได้ทันทีว่า มูลบทของสเพอโนว์เสอนั้นเตรียมพร้อมที่จะพิสูจน์ความรู้เรื่องพระเจ้าตามคติศรัทธาของท่านอยู่แล้ว จึงไม่แปลกอะไรที่ท่านจะพิสูจน์ได้จริงตามตรรกวิทยาแบบเรขาคณิต แต่ปัญหาอยู่ที่ว่ามูลบทเหล่านี้เป็นที่ยอมรับแก่ทุกคนโดยไม่ต้องพิสูจน์หรือไม่ มาถึงตอนนี้น้อยคนจะเห็นด้วยกับสเพอโนว์เสอ แม้นักเหตุผลนิยมด้วยกันเองก็เห็นว่ามีเรื่องที่ต้องพิสูจน์ก่อนอยู่หลายข้อ พวกนี้จึงต้องค้นคว้ากันต่อไป เพื่อหาปฐมบทที่ทุกคนยอมรับได้ และสามารถนำไปใช้พิสูจน์ได้จริง ๆ  เพื่อแก้ไขจุดบกพร่องของสเพอโนว์เสอและของเดการ์ตให้ได้ แต่จนแล้วจนรอดยังไม่มีใครพบมูลบทดังกล่าวมานี้ จึงเป็นเรื่องที่จะต้องค้นคว้ากันต่อไปในสำนักเหตุผลนิยม