subjects about logic  ชื่อวิชาว่าด้วยเหตุผล

ผู้แต่ง : ปราโมทย์  หม่อมศิลา

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

                แอเริสทาเทิล(Aristotle ก.ค.ศ.384-322) ได้ชื่อว่าเป็นบิดาของวิชาตรรกวิทยา (logic) ที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน แอเริสทาเทิลเองไม่ได้ให้ชื่อวิชาไว้  เพียงแต่เขียนเรื่องต่าง ๆ อธิบายการดำเนินงานของปัญญาในการเข้าใจและเชื่อความรู้ต่าง ๆ ที่มนุษย์อาจจะแสวงหาจนรู้ได้เป็นความรู้ที่น่าเชื่อถือ  แอเริสทาเทิลเขียนเรื่องราวต่าง ๆ ที่ช่วยให้ความสะดวกในการคิด  ซึ่งยังไม่ใช่เนื้อหาของความคิด และให้ชื่อเฉพาะเรื่อง ลูกศิษย์ชื่อพอร์เฟอเรียสรวบรวมเข้าเป็นเล่มให้ชื่อรวมเล่มว่า Organon แปลว่าเครื่องมือ (ของความคิด)

บทต่าง ๆ ของแอเริสทาเทิลมีชื่อดังต่อไปนี้

1. The Categories ว่าด้วย    10 ประเภทของภาคแสดง (10 predicaments)
2. On Interpretation ว่าด้วย    การตีความให้เป็นประโยคตรรกะ  มาลา และความสัมพันธ์ในจัตุรัสแห่งความขัดแย้ง (Square of Opposition)
3. Prior Analytics ว่าด้วย    รูปนิรนัยรูปแบบต่าง ๆ
4. Posterior Analytics ว่าด้วย    ระบบเครือข่ายความรู้
5. The Topics ว่าด้วย    5  บทบาทของภาคแสดง(5 predicables)
6. Sophisticated Refutation ว่าด้วย    การตอบเหตุผลวิบัติ

10 ประเภทของภาคแสดงหมายความว่าแต่ละภาคแสดงจะต้องแสดงประเภทใดประเภทหนึ่ง ดังต่อไปนี้ คือ Substance, Quantity, Quality, Relation, Place, Time, Position, Condition, Action, Passion  คือมี 1 สาระกับ 9 จรสมบัติ (accident) รวมเรียกว่า 10 ประเภทของภาคแสดง (สาระ, ปริมาณ, คุณภาพ, ความสัมพันธ์, สถานที่, เวลา, ท่าตั้ง, เงื่อนไข, กรรม, อกรรม)

ยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ว่าแอเริสทาเทิลแบ่งเช่นนี้ด้วยมาตรการใด บางคนว่าตามประเภทคำทางไวยากรณ์ บางคนว่าตามวัตถุของความรู้ บางคนว่าตามความเข้าใจที่เกิดขึ้นในมโนภาพ บางคนว่าทั้ง 3 อย่างรวมกัน  นั่นคือมีความตรงกันระหว่างความเป็นจริง (วัตถุของความรู้) ความรู้ (ความเข้าใจที่เกิดขึ้นในมโนภาพ) และภาษา (ประเภทคำทางไวยากรณ์)

ที่สำคัญสำหรับสมัยของแอเริสทาเทิลก็คือ ใช้ทฤษฎีภาคแสดงนี้เองโต้แย้งทฤษฎีโลกแห่งมโนคติของเพลโทว์  โดยชี้แจงว่าเพลโทว์ถือว่าทั้ง 10 ประเภทภาคแสดงอยู่ในฐานะเสมอกัน คือเป็นสาระด้วยกันทั้งสิ้นนั้น ไม่น่าเชื่อถือ  สำหรับแอเริสทาเทิล เฉพาะสาระเท่านั้นที่อยู่ได้อย่างอิสระ  ส่วนจรสมบัติทั้ง  9  ประเภทนั้นต้องอาศัยเกาะอยู่กับสาระ