unrepresentative generalization ไม่ใช่ตัวแทนให้สรุป

ผู้แต่ง : รวิช  ตาแก้ว

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

ข้อการไม่ใช่ตัวแทนให้สรุปนี้เป็นเรื่องการวางนัยทั่วไปเร็วเกินไป นั่นคือ อุปนัยจากประสบการณ์ที่ได้มานั้นไม่เพียงแต่ไม่เพียงพอเท่านั้น   แต่เป็นประสบการณ์ที่ใช้ไม่ได้สำหรับเป็นข้อสรุป เข้าข่ายเนื้อหาไม่ถูกต้อง เพราะฉะนั้นแม้จะได้ประสบการณ์มาจำนวนมากสักเพียงไรก็ไม่สามารถทำให้การอนุมานสมเหตุสมผลไปได้ ตัวอย่างเช่น

2.1 “พอขึ้นท่าเรือคลองเท่านั้นก็ถูกแท็กซี่ต้มเสียแล้วจะไปไว้ใจอะไรกับคนไทย” ย่อมจะเห็นได้ทันทีว่า ชาวต่างประเทศที่พูดเช่นนี้ถือเอาคนขับรถแท็กซี่เป็นตัวแทนของคนไทยทั้งชาติ      ซึ่งตามปกติแล้ว คนขับแท็กซี่ตามท่าเรือไม่ว่าท่าเรือไหนของโลกมักจะเป็นคนฉวยโอกาส ไว้ใจไม่สู้ได้เพราะคนโดยสารเป็นคนจรและไม่ค่อยจะรู้ราคาค่าโดยสาร จะเอาลักษณะของคนประเภทพิเศษจำนวนน้อยนี้มาเป็นลักษณะของคนไทยรวมได้อย่างไร ถ้าสมมติไม่ใช่คนขับแท็กซี่ แต่เป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยเป็นคนต้มชาวต่างประเทศคนนั้น แน่นอนว่าเขามีสิทธิเพียงพอตามนัยตรรกวิทยาจะสรุปได้ว่า “ขนาดอาจารย์มหาวิทยาลัยยังไว้ใจไม่ได้เช่นนี้ สาอะไรกับคนอื่น เพราะฉะนั้นจะให้ไว้ใจคนไทยได้อย่างไร” ทั้งนี้ก็เพราะเป็นที่ยอมรับกันอยู่ว่า อาจารย์ในมหาวิทยาลัยต้องเป็นผู้ได้รับการคัดเลือกมาอย่างดี เพื่อเป็นแบบอย่างของความสุจริต การอ้างเหตุผลทำนองดังกล่าวนี้ ตรรกวิทยาเรียกว่า a fortiori argument อ่านว่า อาฟอร์ติออริ อาร์กิวเมนต์ (การอ้างเหตุผลที่หนักแน่นขึ้น) กล่าวคือ ขนาดอาจารย์มหาวิทยาลัยยังไว้ใจไม่ได้อย่างนี้ ก็มีเหตุผลหนักแน่นยิ่งขึ้นที่จะสรุปได้ว่า คนทั่วไปจะต้องยิ่งไว้ใจไม่ได้มากกว่านี้

2.2 “คนไทยเห็นจะพูดภาษาอังกฤษเก่งกันมาก เพราะโรงแรมโอเรียนเตลที่ผมไปพักอยู่นั้นบ๋อยพูดภาษาอังกฤษเก่งกันทุกคน”  กรณีนี้เช่นเดียวกัน บ๋อยที่มาเป็นบริกรในโรงแรม ซึ่งมี่ชาวอเมริกันมาพักเป็นส่วนมากอย่างโรงแรมโอเรียนเตล ซึ่งได้ชื่อว่ามีบริการดีเยี่ยม ย่อมได้รับการคัดเลือกทดสอบภาษาอังกฤษมาก่อน จึงเป็นคนประเภทพิเศษในเรื่องพูดภาษาอังกฤษ จะถือเป็นตัวแทนของคนไทยทั่วไปเรื่องนี้ไม่ได้