William of Ockham วิลเลียมแห่งอากเคิม

ผู้แต่ง : เอนก  สุวรรณบัณฑิต

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

วิลเลียมแห่งอากเคิม 1295-1360 เป็นชาวอังกฤษ เกิดที่อากเคิม (Ockham or Occam) ในจังหวัดเซอร์เรย์ (Surrey) เข้าถือพรตในคณะฟรานซิสคัน (Franciscan friar) เรียนที่ออกซ์ฟอร์ด ปี ค.ศ. 1324 ถูกเรียกตัวไปสอบสวนที่อาวิญอง (Avignon) ในข้อหาสอนนอกรีต ดีวเรินด์ซึ่งอยู่ในคณะกรรมการได้พยายามช่วยไว้ ปี ค.ศ. 1327 คณะฟรานซิสคันถูกพระสันตะปาปาจอห์นที่ 22 กล่าวหาว่าปฏิบัติความยากจนไม่ถูกต้อง

มหาธิการพร้อมกับอากเคิมและผู้ร่วมใจพากันหนีไปพึ่งจักรพรรดิลุดวิกแห่งบาวาเวีย  เพื่อต่อต้านการแทรกแซงของสันตะปาปาและคว่ำบาตรด้วยกันในปีต่อมา  อากเคิมยึดเอามิวนิกเป็นศูนย์กลางเผยแผ่ความคิดของตนจนถึงมรณกรรม  ปรากฏว่ามีผู้สนับสนุนและถ่ายทอดเจตนารมณ์ต่อ ๆ มาจนกลายเป็นขบวนการอากเคิมซึ่งมีอิทธิพลอย่างกว้างขวางในยุโรปอยู่ระยะหนึ่ง 

ปฏิบัติการของอากเคิมนับว่าเป็นตัวอย่างและการกรุยทางให้การปฏิรูปศาสนาคริสต์ในเวลาต่อมา

อากเคิมมีความเห็นว่า  ปรัชญาอัสสมาจารย์ (Scholasticism) ในขณะนั้นผิดพลาดขั้นพื้นฐานในการพยายามเอาปรัชญาของอริสโตเติลมาสร้างระบบความคิดของคริสตศาสนาในลักษณะของลัทธิสัจนิยม (Realism) ความผิดพลาดดังกล่าวจำแนกได้เป็น 2 ประเด็น ประเด็นแรกก็คือ ความคิดของอริสโตเติลมิได้เป็นแบบสัจนิยมและอริสโตเติลเองมิได้คิดจะสร้างระบบความคิดแต่ประการใด  ส่วนประเด็นหลังก็คือ การสร้างระบบความคิดไม่ใช่ลักษณะของคริสต์ศาสนา  จึงนับได้ว่า อากเคิมเป็นนักวิจารณ์เต็มตัว  และวิจารณ์ถึงรากถึงโคนทีเดียว

ผลก็คือ ทำให้ระบบปรัชญาที่ชาวคริสต์ได้พยายามสร้างกันขึ้นมาเป็นเวลาหลายศตวรรษสั่นคลอนไปทั้งระบบและทุกระบบ  นับเป็นผู้จุดไฟให้เกิดขบวนการปรัชญาต่อมามากมายในทุกแง่ทุกมุมแห่งความคิดของมนุษย์มาจนทุกวันนี้ 

วิลเลียมแห่งอากเคิมสนับสนุนการปฏิรูปทั้งวิธีการและเนื้อหา ซึ่งมีเป้าหมายคือ การทำให้เรียบง่าย (simplification) อากเคิมนำเอาผลงานของนักเทววิทยาในอดีตมาใช้เป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ดันส์ สกอตัส (Duns Scotus) ซึ่งมีมุมมองเกี่ยวกับอำนาจสูงสุดของพระเจ้า มุมมองเกี่ยวกับพระคุณและการให้ความยุติธรรม ทฤษฎีญาณวิทยาและความเชื่อทางจริยธรรม อย่างไรก็ตาม อากเคิลมก็ตอบโต้และต่อต้านสกอตัสในด้านการกำหนดชะตาชีวิต (predestination) การชดใช้บาป (penance) ความเข้าใจเกี่ยวกับสิ่งสากล ในประเด็น ex parte rei (“ตามที่ใช้กับสิ่งที่สร้างขึ้น”) และมุมมองเกี่ยวกับความประหยัด (parsimony) ซึ่งต่อมาเรียกว่า มีดโกนของอากเคิม (Occam’s razor)

อย่างไรก็ตาม อากเคิลมสนับสนุนความเชื่อแบบศรัทธา โดยระบุว่า “ศรัทธาเท่านั้นที่ทำให้เราเข้าถึงความจริงทางเทววิทยาได้ วิถีทางของพระเจ้าไม่เปิดให้เหตุผลเข้ามาได้ เพราะพระเจ้าได้เลือกที่จะสร้างโลกและสถาปนาหนทางแห่งความรอดขึ้นภายในโลกโดยอิสระ โดยไม่จำเป็นต้องมีกฎเกณฑ์ใด ๆ ที่ตรรกะหรือเหตุผลของมนุษย์สามารถค้นพบได้” อากเคิมเชื่อว่าวิทยาศาสตร์เป็นเรื่องของการค้นพบ และมองว่าพระเจ้าเป็นสิ่งจำเป็นทางอภิปรัชญาเพียงอย่างเดียว

อากเคิมแสดงฐานะของตนเป็นนักเทววิทยาที่มีความสนใจอย่างแรงกล้าในวิธีการเชิงตรรกะ และแนวทางเชิงวิพากษ์วิจารณ์มากกว่าที่จะสร้างระบบความคิดใหม่