Wittgenstein on Grammar of Belief  ไวยากรณ์ของความเชื่อของวีทเกินชายน์

ผู้แต่ง : รวิช  ตาแก้ว

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

ไวยากรณ์ความเชื่อ (grammar of belief) เป็นกรอบความคิดที่ให้หลักการ  หรือกล่าวได้อีกอย่างว่า ความจริงศาสนาอยู่ที่ความสามารถพัฒนาคุณภาพชีวิต  ไม่ให้ความสำคัญแก่หลักฐานและข้อพิสูจน์ ซึ่งวิชาการชอบใช้เป็นหลักค้ำประกันความจริง ความรู้ประเภทหลังนี้อยู่ในกรอบของไวยากรณ์ความคิด  (ดู grammar of concept)

พิธีกรรมไม่ใช่เกมความหมาย แต่เป็นการแสดงภาพของความเป็นจริงทางศาสนา  ยังผลทางอบรมให้เกิดเกมภาษาใหม่ ๆ ขึ้นในจิตใจของผู้มีศรัทธาได้ เพราะมีลักษณะเป็นเกมที่มีเสน่ห์ (charming game) ที่มีบรรยากาศผิดกับเกมของชีวิตประจำวัน (routine game) ซึ่งหากไม่ระวังดี ๆ พิธีกรรมอาจหันเหออกจากเป้าหมายแท้ของศาสนาไปเสียก็ได้

ขอให้เทียบบาทหลวงผู้รู้เรื่องภาษาศาสนาและแบบแผนของพิธีกรรมดีกว่าผู้ทำความสะอาดโบสถ์ทุก ๆ วันจนไม่มีเวลาอ่านพระคัมภีร์และร่วมพิธีกรรม  เธอมีจิตศรัทธา เสียสละ และสุภาพถ่อมตน  จนบาทหลวงออกปากว่าเธอมีชีวิตเพื่อพระเจ้าโดยแท้และคิดว่าตนยุ่งกับงานรับใช้มนุษย์จนไม่มีเวลาให้พระเจ้า  รู้เรื่องศาสนาปรุโปร่งและเป็นเจ้าพิธีกรรม ใช้ชีวิตเพื่อสร้างความพอใจให้กับมนุษย์ แต่ก็คิดเอาเองว่าทำเพื่อพระเจ้า  ซึ่งหมายความว่า  ผู้ทำหน้าที่ดูแลโบสถ์ เล่นเกมศาสนากับพระเจ้าโดยตรง แต่ปฏิบัติติดดิน ส่วนบาทหลวงเล่มเกมศาสนากับมนุษย์ แต่ปฏิบัติติดสวรรค์  ตามเกณฑ์ของวิทเกินชทายน์นั้น  หญิงทำความสะอาดโบสถ์เล่นถูกเกมกว่า เพราะพัฒนาคุณภาพชีวิตตามเจตนาของศาสนามากกว่า

วีทเกินชทายน์ เน้นว่าเกมศาสนามิได้หมายความว่าจะต้องตัดขาดจากเกมอื่น ๆ ของชีวิต แต่ทว่าต้องอาศัยเกมอื่น ๆ ทั้งหมดเป็นฐาน ซึ่งหลายคนบ่นว่าเข้าใจยาก แต่ก็คงหมายความว่าอย่างนี้แหละ คือจิตใจอยู่กับความเป็นจริงของศาสนา แต่การปฏิบัติต้องติดดินดังคติว่า “ศาสนาต้องเอาจริงกับโลก” และ “ต้องเน้นความสัมพันธ์ระหว่างความเชื่อทางศาสนากับโลก” และ “ความเชื่อทางศาสนาไม่ใช่เกมภาษาแยกต่างหาก” แต่ทว่า “ความเชื่อทางศาสนาไม่อาจค้ำประกันข้อเท็จจริงทางวิชาการ  ทั้งไม่อาจอนุมานจากข้อเท็จจริง