ศ.กีรติ บุญเจือ

ปรัชญาคืออะไร มีคนเข้าใจไปต่างๆ กันและก็ต่างพากันนิยามไว้ตามที่ตนเข้าใจ ซึ่งก็ไม่ผิด หากแต่ที่ควรแถลงไขก็คือ คนที่คิดว่าปรัชญาไม่มีอะไร นอกจากเรียนเทคนิคเล่นคำปลิ้นปล้อน เอาชนะคู่โต้ วิธีการเหล่านี้เป็นเพียงวิธีการของพวกโซฟิสต์ (Sophist) ที่อ้างตนเป็นผู้รู้ เอาชื่อปรัชญาไปหากิน นักปรัชญา (philosopher) ที่แท้จริงอย่างโสเครติส (Socrates) หาเป็นเช่นนี้ไม่

บางคนก็เข้าใจผิดว่า “ปรัชญาคือศาสนา”  ในความเป็นจริง ปรัชญามีความสัมพันธ์กับศาสนา ในทำนองที่ก็สัมพันธ์กับปรากฎการณ์อื่นๆ ของมนุษย์ แต่เนื่องจากศาสนามีส่วนพัวพันกับชีวิตประจำวันมากและศาสนาก็เป็นเรื่องที่ใช้ความคิดและเหตุผลอ้างอิงในทำนองเดียวกันกับปรัชญา และปัญหาที่ศาสนาต้องให้คำตอบก็ยากคู่คี่กำ้กึ่งกับปรัชญามาก หลายคนจึงแยกไม่ออก

ความเป็นจริงแล้วปรัชญาก็มีหน้าที่ช่วยศาสนาและในขณะเดียวกันก็กำหนดขอบเขตของความเชื่อทางศาสนา (belief) อยู่ในตัว แต่ปรัชญาหาใช่ศาสนาไม่ 

ศาสนาเป็นเรือ่งของความเชื่อถือเลื่อมใสและการปฏิบัติตามคำสอน พิธีกรรมตามความเชื่อ ศาสดาหรือสาวกอาจอ้างปรัชญาในคำสอน แต่นั่นควรถือว่าเป็นการอ้างอิงเพื่อให้ผู้ฟังสมัยนั้นเข้าใจตามระดับปัญญา หากแต่ไม่ควรนำหลักปรัชญาตีค่าเสมอด้วยหลักศาสนาซึ่งจะต้องอยู่นอกขอบเขตของสมัยและสถานที่ เพราะศาสนาสอนสิ่งที่เป็นความจริงนิรันดร์ (Eternal truth)

บางคนคิดว่า นักปรัชญาน่ากลัว เป็นคนพิศดาร รู้ใจคน รู้ในเรื่องต่างๆ มากมาย เป็นเรื่องที่คนธรรมดาไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง แต่อย่าลืมว่า ไม่มีอาชีพนักปรัชญา นักปรัชญาเป็นความเป็นของคนๆ นั้นที่ตัวเขาและคนอื่นยกให้ว่า “เป็นนักปรัชญา”

สรุปแล้ว ปรัชญาเป็นเรื่องในชีวิตประจำวัน นักปรัชญาคือผู้ที่เห็นปัญหาของชีวิตและรู้แนวทางที่มนุษย์ได้คิดกันมาเพื่อแก้ไขปัญหา ปรัชญาจึงเป็นปรัชญาอยู่ตลอด ตราบเท่าที่มนุษย์ยังมีปัญหาและต้องการคำตอบของปัญหา