อ.ดร.เอนก สุวรรณบัณฑิต

โลกในศตวรรษที่ 21 เริ่มด้วยปัญหาที่เป็นผลมาจากการชื่นชมในความก้าวหน้าทางสังคม เศรษฐกิจ การเมือง วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (socio-economics-politics-science and technology; SEPST) เพราะคนในหลายสังคมที่ได้รับผลกระทบที่เขายอมรับไม่ได้ และได้กลายเป็น กลุ่มหัวรุนแรง กลุ่มหัวรุนแรงนี้มีกลุ่มหลัก ๆ ได้แก่ ขบวนการยุติธรรมโลก (global justice movement) กลุ่มขวาจัด(ultra-rightist movements)   และกลุ่มก่อการร้าย (terrorism)   ทั้ง 3 กลุ่มนี้ โดยเฉพาะ 2 กลุ่มหลัง นิยมใช้ความรุนแรง การยุยงและการประท้วงที่นำไปสู่จลาจลและการฆ่าเผาทำลายต่าง ๆ อันทำให้สันติภาพในโลกอยู่ในภาวะไม่มั่นคง สาเหตุสำคัญอยู่กระแสที่โลกาภิวัตน์ที่ได้ทิ้งคนจำนวนมากไว้เบื้องหลัง และดูเหมือนว่าการทิ้งนี้ยิ่งจะห่างขึ้นทุกที

ผู้ที่ได้รับประโยชน์จากกระแสโลกาภิวัตน์ คือ มีมาตรฐานการครองชีพสูงขึ้นนั้น ในประเทศพัฒนาแล้วมีราว 1 ใน 3 และถ้าพิจารณาจากทั้งโลกจะอยู่ราวร้อยละ 20 ของประชากรทั้งหมด จึงเป็นธรรมดาที่จะเกิดกระแสต่อต้านอย่างกว้างขวางขึ้น

• กระบวนการยุติธรรมโลก มีประวัติการต่อสู้ในแนวทางนี้อย่างยาวนาน ขบวนการนี้ต่อต้านบรรษัทข้ามชาติขนาดใหญ่ ธนาคารโลก ไอเอ็มเอฟ องค์การการค้าโลก ลัทธิยึดมั่นตลาด ไปจนถึงลัทธิทุนนิยม โดยมีขบวนการนี้ในประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกและมีความร่วมมือในระดับนานาชาติเพื่อระดมคนมาประท้วงเรียกร้องต่าง ๆ ในการประชุมนานาชาติหลาย ๆ ครั้ง การเคลื่อนไหวที่นำโดยขบวนการสันติภาพโลกนั้น จุดหมายของทุกการเคลื่อนไหวอยู่ที่ก้าวหน้าของประชาชน เป็นไปเพื่อการสร้างขบวนการแห่งความเป็นปึกแผ่น ซึ่งมีลักษณะเป็นแบบทั้งโลก เพื่อประโยชน์ของประชาชนทั่วโลก อย่างไรก็ตาม มีเสียงวิจารณ์ขบวนการยุติธรรมโลกอย่างเข้มข้นโดยเฉพาะจากสื่อกระแสหลัก เจ้าหน้าที่รัฐและนักวิชาการจำนวนหนึ่ง การวิจารณ์นี้มีอยู่ 2 ด้าน คือ ด้านหนึ่งวิจารณ์เนื้อหาการเคลื่อนไหว โดยระบุข้อกล่าวหาที่สำคัญว่าการเคลื่อนไหวเหล่านั้นเป็นการกระทำที่ต่อต้านกระบวนการโลกาภิวัตน์ ขัดขวางความก้าวหน้า ความมีเสรีทางการค้าซึ่งจะทำให้เกิดความมั่งคั่งร่ำรวย ดังนั้นขบวนการนี้โดยเนื้อแท้เป็นการต่อต้านคนจน ในอีกด้านหนึ่งวิจารณ์โดยอ้างความเชื่อมโยงกับแหล่งทุน โดยเน้นไปที่กลุ่มเอ็นจีโอที่ได้รับทุนจากประเทศตะวันตกที่เน้นเรื่องสนับสนุนการเป็นประชาธิปไตยและความสนใจด้านสิ่งแวดล้อม
• ขบวนการขวาจัด เป็นขบวนการที่ไม่เห็นพ้องกับโลกาภิวัตน์ซึ่งนำ
  โดยบรรษัทข้ามชาติ ได้ก่อตัวและมีความเข้มแข็งขึ้นในประเทศพัฒนาแล้ว มีทัศนะแบบชาตินิยม ผสมลัทธิเชื้อชาตินิยม และมีลักษณะถือตะวันตกเป็นศูนย์กลาง ขบวนการนี้คัดค้านด้านลบบางอย่างของกระบวนโลกาภิวัตน์ ที่สำคัญได้แก่ การอพยพของแรงงานต่างชาติจากประเทศกำลังพัฒนาเข้ามาในประเทศพัฒนาแล้ว การว่างงานสูงอันเนื่องจากการอพยพแรงงานต่างชาติ และการที่บรรษัทข้ามชาติย้ายการลงทุนไปยังประเทศที่มีค่าแรงต่ำ สถิติอาชญากรรมที่สูงขึ้น ซึ่งถูกอธิบายว่าเนื่องจากแรงงานอพยพ สำหรับขบวนการขวาจัดในยุโรปตะวันตกมีแนวคิดต่อต้านการรวมกันเป็นสหภาพยุโรป คัดค้านแนวคิดความหลากหลายทางวัฒนธรรม เห็นว่าวัฒนธรรมตะวันตกเหนือกว่า และวัฒนธรรมควรจะมีลักษณะเป็นปึกแผ่นเหนียวแน่น ขบวนการขวาจัดจะให้ความสำคัญสุดยอดแก่ผลประโยชน์แห่งชาติ ต้องการรักษาระบบทุนนิยมที่แสดงความเหนือกว่าของตนไว้
• ลัทธิก่อการร้าย กลายเป็นพลังต่อต้านกระบวนการโลกาภิวัตน์อย่างคาดไม่ถึง มีวิธีการสร้างความกังวลโดยใช้ความรุนแรงซ้ำ ๆ กัน โดยบุคคล กลุ่มหรือรัฐแบบลับหรือกึ่งลับ เพื่อสนองความต้องการอันผิดปกติ หรือด้วยเหตุผลทางอาชญากรรมและทางการเมือง ปฏิบัติการก่อการร้ายมักเลือกกลุ่มประชากรตามโอกาส หรือเป็นแบบสุ่ม ๆ ไม่ได้มีเป้าหมายแน่นอน หรือเลือกแบบเป็นตัวแทนหรือสัญลักษณ์ โดยให้ปฏิบัติการเหล่านี้เป็นการส่งสารให้ทราบกระบวนการสื่อสารแบบคุกคามหรือมีความรุนแรงเป็นฐาน ใช้การขู่เข็ญ การบังคับและการโฆษณาชวนเชื่อเพื่อจุดหมายบางประการ การก่อวินาศกรรมวันที่ 11 กันยายน 2544 หรือ 9 – 11 ทำให้ลัทธิก่อการร้ายกลายเป็นปัญหาระดับโลก และที่ก่อปัญหามากไม่แพ้กันและอาจจะมากกว่าได้แก่สงครามต่อต้านการก่อการร้ายของสหรัฐ การก่อการร้ายและสงครามต่อต้านการก่อการร้ายได้สะท้อนให้เห็นถึงวิกฤติทั้งทางเศรษฐกิจ การเมือง สังคม สิ่งแวดล้อมและทางจริยธรรม ก่อให้เกิดความสับสนทางคุณค่าว่า อะไรคือความดี อะไรคือความชั่ว อะไรเป็นสงคราม อะไรเป็นสันติภาพ

ปัจจุบันนี้มนุษย์ก็ยังรบราฆ่าฟันกันด้วยเรื่องการแบ่งแยกทางเชื้อชาติ สีผิว ลัทธิศาสนา เพราะว่าไม่อดทนต่อกัน ไม่เปิดใจให้กว้าง มีทิฐิ ยึดมั่นถือมั่นในความคิดของตนทำให้ความสงบสุขหายไปในประเทศและภูมิภาคต่าง ๆ ขณะที่ผลของความรุนแรงก็ได้รับการเผยแพร่ผ่านเทคโนโลยีสารสนเทศต่าง ๆ กลายเป็นบรรยากาศแห่งความขมุกขมัวที่กระจายตัวไปทั่วโลกอีกครั้ง ความสัมพันธ์ระหว่างสังคมกับสมาชิกในสังคมเกิดการเปลี่ยนแปลง กระแสโลกาภิวัตน์ประชาธิปไตยเองก็ได้สร้างการสนับสนุนสิทธิของประชาชน ประชาชนเมื่อไม่เห็นด้วยกับนโยบายรัฐก็สามารถแสดงความคิดเห็นต่อต้านและนำไปสู่กระบวนการต่อต้าน หากเป็นไปอย่างถูกต้องเหมาะสมก็จะทำให้สังคมสงบสุข เช่น การรวมกลุ่มผ่านสังคมออนไลน์เพื่อต่อต้านการทุจริตต่าง ๆ แต่ในทางตรงกันข้ามก็ได้สร้างให้เกิดรูปแบบการวิพากษ์วิจารณ์ชั่ววูบที่ได้ส่งผลต่อสังคมจริงในหลาย ๆ เหตุการณ์ เรื่องเล่าใหญ่ของความขัดแย้งที่ปรากฏออกมาผ่านสื่อต่าง ๆ ทั่วโลกในเวลานี้ก็คือผลของการวิพากษ์วิจารณ์ชั่ววูบเหล่านี้ ที่ก่อให้เกิดกระแสสังคม และการต่อต้านด้วยวิธีการอันรุนแรงเกินกว่ากฎหมายจะยอมให้ได้ จึงถูกปราบปรามจากภาครัฐ สำหรับการต่อต้านการปกครองอย่างเผด็จการหรือทุจริตโกงกินได้กลายเป็นกระแสสำคัญของการกล่าวร้ายป้ายสีต่าง ๆ ก่อให้เกิดข้อขัดแย้งและความแค้นเคืองที่ลุกลามเป็นความรุนแรงที่
ไม่อาจพยากรณ์ผลตามได้ง่ายอย่างเช่นที่เคยมา องค์กรที่ต่อต้านระบบสังคมโลกที่เน้นโลกาภิวัตน์ตะวันตกได้กระตุ้นข้อขัดแย้งต่าง ๆ  กระบวนการยุติธรรมโลกเกิดทั่วไปเพื่อช่วยประเทศกำลังพัฒนาให้มีความเท่าเทียมกัน โดยมีสหประชาชาติและองค์กรเอกชนไม่แสวงหากำไรต่าง ๆ เป็นแกนนำ การก่อการร้ายมีจุดกำเนิดในประเทศกำลังพัฒนาเพื่อต่อต้านอำนาจของอารยธรรมตะวันตกโดยเฉพาะอารยธรรมแบบอเมริกัน การก่อการร้าย 9/11 อาจกล่าวได้ว่าเป็นปรากฏการณ์ตอบโต้ที่รุนแรงที่สุดต่อกระบวนการโลกาภิวัตน์ ในทางตรงกันข้าม ขบวนการขวาจัดกำเนิดขึ้นในประเทศพัฒนาแล้ว มีทัศนะแบบชาตินิยม ผสมลัทธิเชื้อชาติ และมีลักษณะถือตะวันตกเป็นศูนย์กลางโดยเน้นยุโรปตะวันตก กลุ่มนี้ต่อต้านการรวมกันเป็นสหภาพยุโรป คัดค้านแนวคิดความหลากหลายทางวัฒนธรรม ผู้ต่อต้านที่มีความรู้ก็สามารถเข้าถึงข้อมูลลับหรือข่าวสารต่าง ๆ ได้ ข่าวลือได้ถูกนำเสนอเกินจริงจนส่งผลสะเทือนไปทั่วโลก เช่น wikileak และข่าวลับต่าง ๆ ส่งผลเกิดความรุนแรงต่าง ๆ อย่างต่อเนื่องในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วโลก

การเลียนแบบความขัดแย้งเนื่องจากปัญหารูปแบบเดียวกันนี้เกิดขึ้นทั้งในระดับประเทศ ภูมิภาค ระดับทวีป และระดับโลกคล้ายดั่งการลุกลามของเชื้อโรค โดยมีประเด็นในการประท้วงหลัก ๆ ได้แก่ ประเด็นทางศาสนา ประเด็นเศรษฐกิจและการเมือง

หลายครั้งที่ความรุนแรงที่เป็นผลตามกลับใหญ่โตกว่าสาเหตุของความขัดแย้ง แต่เพราะแนวทางการแก้ไขปัญหาร่วมกันไม่เกิดขึ้นอย่างสันติวิธีจึงได้ขยายผลกลายเป็นความไม่สงบสุข